Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Ελληνική Γλώσσα και Πολιτισμός

της Β΄ και Γ΄ Λυκείου

Από τότε που δημιουργήθηκε η γλώσσα μπορεί να υποθέσει κανείς πως υπάρχει πολιτισμός, γιατί το γλωσσικό σύστημα ως ζωντανός οργανισμός, αναπτύσσεται και εξελίσσεται παράλληλα με τον πολιτισμό. Η ελληνική γλώσσα είναι μία από τις ελάχιστες στον κόσμο που παρουσιάζει ομοιογενή εξέλιξη και ομιλείται επί χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή.

glossa1

Από την αρχαιότητα υπήρχε η αντίληψη ότι ο πολιτισμός ήταν φυσικό αποτέλεσμα της γλώσσας. Σε αντιδιαστολή με θεωρίες παλαιότερων προσωκρατικών στοχαστών, ο σοφιστής Πρωταγόρας υποστήριξε πως η ανάπτυξη της γλώσσας ταυτίστηκε με την πνευματική και πολιτισμική καλλιέργεια του ανθρώπου. Επιπροσθέτως ο Σταγειρίτης φιλόσοφος Αριστοτέλης  επεσήμανε πως η γλώσσα τελικά είναι σκέψη και φανερώνει περισσότερα συναισθήματα από τα φυσικά ζωώδη ένστικτα του ανθρώπου, όπως το αίσθημα της δικαιοσύνης και της αδικίας, του κάλλους και του φαύλου.

Σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες διανοητές και η ελληνική γλώσσα αποτελεί θεμέλιο του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Η αρχαία Ελλάδα είναι η γενέτειρα της Δημοκρατίας, καθώς και ο τόπος όπου ήκμασαν αρκετοί τομείς σε σχέση με τον πολιτισμό. Μεταξύ άλλων εύλογα θα μπορούσαμε να συγκαταλέξουμε τους επιστημονικούς τομείς, το θέατρο, την ποίηση, τη μουσική και τη φιλοσοφία.

glossa2

Η λογοτεχνία, όπως άλλωστε μαρτυρούν και τα συστατικά της λέξης αποτελεί ένα είδος τέχνης και πιο συγκεκριμένα πρεσβεύει την τέχνη του λόγου. Ο κάθε λογοτέχνης (πεζογράφος, διηγηματογράφος, συγγραφέας, ποιητής) αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα, πολιτικές καταστάσεις, προσωπικές εμπειρίες, εξωτερικεύει τα συναισθήματά του, θέτει προβληματισμούς και σκέψεις στον αναγνώστη και του προσφέρει μια αισθητική απόλαυση. Κι όλα αυτά εκφράζονται μέσα από τη λογοτεχνική γλώσσα, η οποία αποκλίνει σε μεγάλο βαθμό από τη συμβατική. Χαρακτηριστικό γνώρισμα λοιπόν της λογοτεχνικότητας ενός έργου αποτελεί η ιδιαίτερη οργάνωση της γλώσσας, γεγονός που καθίσταται δυνατό να επιτευχθεί με τη χρήση διαφόρων τεχνασμάτων και σχημάτων λόγου από το λογοτέχνη. Στην νέα ελληνική λογοτεχνία υπάρχουν βεβαίως πολλά παραδείγματα ιδιότυπης και πλουραλιστικής χρήσης της γλώσσας, κυρίως στα πεζά κείμενα, τις νουβέλες, τα διηγήματα, αλλά και στα ποιήματα. Λόγου χάρη μέσα σε ένα κείμενο στο οποίο κυριαρχεί η χρήση της καθαρεύουσας, μπορούν να βρεθούν παράλληλα στοιχεία της δημοτικής, θρησκευτικοί ή παγανιστικοί όροι, αρχαιοπρεπείς λέξεις, αλλά και όροι που αντιπροσωπεύουν την τοπική διάλεκτο, του μέρους δηλαδή από το οποίο κατάγεται ο λογοτέχνης, κυρίως σε έργα στα οποία είναι έντονο το βιογραφικό στοιχείο του τελευταίου.

«Όταν κάποτε φύγω από τούτο το φώς,

θα ελιχθώ προς τα πάνω, όπως ένα ρυάκι που μουρμουρίζει.

Κι αν τυχόν ανάμεσα στους γαλάζιους διαδρόμους

συναντήσω αγγέλους, θα τους μιλήσω ελληνικά,

επειδή δεν ξέρουνε γλώσσες.

Μιλάνε μεταξύ τους με μουσική»

Νικηφόρος Βρεττάκος, Έλληνας ποιητής και πεζογράφος

glossa3

Το ποίημα αυτό του Νικηφόρου Βρεττάκου δεν θα μπορούσε να περιγράψει καλύτερα τη μουσικότητα της ελληνικής γλώσσας. Η Ελληνική φωνή κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν «αυδή». Η λέξη αυτή δεν είναι τυχαία, προέρχεται από το ρήμα «άδω» που σημαίνει τραγουδώ. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι τόνοι, οι δίφθογγοι, τα μακρά αποτελούν μουσικά σημεία τα οποία , όπως οι διέσεις και οι υφέσεις, προφυλάσσουν τη γλώσσα από την παραφωνία.  Γι’ αυτό το λόγο δεν υπάρχει καταλληλότερη γλώσσα για να ταιριάξει με τη μουσική, όσο η ελληνική. Η ιστορία της ελληνικής γλώσσας στα τραγούδια ξεκινά από τη λυρική ποίηση, στην οποία συνοδεύονταν τα λογοτεχνικά έργα που δημιουργούσαν με λύρα, καθώς και από τα έπη τα οποία αφηγούνταν τραγουδιστά. Βλέπουμε όσο προχωράει η ιστορία ότι η μουσική αποτελεί ένα από τα κυριότερα μέσα έκφρασης των Ελλήνων. Αυτά μας δίνουν πληροφορίες για τη ζωή των αγροτών και για το πώς συνήθιζαν να διαδίδουν τα ήθη τους, τα έθιμά τους και τις αντιλήψεις τους (δημοτικά τραγούδια, μοιρολόγια) και τους επαναστατικούς αγώνες (κλέφτικα τραγούδια, τραγούδια για τους πολέμους του 1940). Επιπλέον, τραγούδια δημιουργήθηκαν για να περνούν κοινωνικά μηνύματα και να εκφράζουν αυτούς που αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν και να ζήσουν την προσφυγιά, ιδιαίτερα στα χρόνια μετά τη Μικρασιατική καταστροφή που οι πρόσφυγες έφεραν και μετέδωσαν ένα από τα κομμάτια του πολιτισμού τους, το ρεμπέτικο τραγούδι. Τα τραγούδια δε σταμάτησαν ποτέ να συνοδεύουν την ελληνική ιστορία. Σε κάθε περίοδο-σταθμό της ιστορίας, ειδικά της σύγχρονης, γράφτηκαν τραγούδια που μπορούν να μας υποδείξουν καλύτερα κι από ιστορικές πηγές τα κοινωνικά προβλήματα, τις ανάγκες και τις απόψεις του απλού λαού, όπως αυτά για το Πολυτεχνείο. Έτσι οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι η ελληνική γλώσσα μέσα από τη μουσική είναι στην πραγματικότητα η ανάγκη των ανθρώπων να εξωτερικεύσουν τα συναισθήματά τους και να «εξιστορούν», ακόμη και ακούσια, τον πολιτισμό και την πορεία της ιστορίας μέσα από αυτή την ανάγκη.

glossa4

Το θέατρο αποτελεί μία έκφανση πολιτισμού μέσα σε έναν λαό. Η δραστηριότητα αυτή αποτελεί κύριο συστατικό του συνολικού πολιτισμού ενός κράτους. Στην Ελλάδα από τα αρχαία χρόνια το θέατρο άνθισε και μάλιστα συνδέθηκε με την ελληνική γλώσσα πλέον διαχρονικά. Οι λέξεις δεν αποτελούν μόνο εργαλείο συνεννόησης, αλλά περιέχουν νοήματα. Αυτά μεταλαμπαδεύονται μέσω και του θεάτρου. Η γλώσσα βοηθά τον ηθοποιό και ο ηθοποιός την χειρίζεται έτσι ώστε να επικοινωνεί με το κοινό. Οι λέξεις είναι έννοιες, οι έννοιες νοήματα και εφόσον αποτελούν νοήματα βοηθούν στη λειτουργία της ανθρώπινης σκέψης και νόησης. Το θέατρο λοιπόν, ειδικά μέσω της ελληνικής γλώσσας που περιέχει άπειρες λέξεις, άρα άπειρα νοήματα, είναι μια προέκταση του πολιτισμού που δημιουργεί η γλώσσα. Αποτελεί το σταυροδρόμι ανάμεσα σε θεατή – ηθοποιό και συγγραφέα.

Αξίζει επίσης να σημειώσουμε ότι πολλοί Έλληνες λόγιοι, στους μακραίωνους και επώδυνους αγώνες κατά της Τουρκοκρατίας, κατόρθωσαν μέσα από τα έργα τους να αφυπνίσουν τον υποδουλωμένο ελληνισμό. Η ελληνική γλώσσα συνέβαλε επομένως, στην πνευματική αναγέννηση, καθώς απετέλεσε έναν δίαυλο επικοινωνίας και όργανο έκφρασης του ελληνικού έθνους. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προϊόν πολιτισμικής διάχυσης, καθώς αφετηρία αυτής της ιδεολογίας ήταν ο ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, ο οποίος στηριζόταν στον αρχαιοελληνικό στοχασμό. Σπουδαίες προσωπικότητες, όπως ο Ρήγας Φεραίος και ο Αδαμάντιος Κοραής αγωνίστηκαν για την πνευματική ελευθερία και την επικράτηση του ορθού λόγου, μέσα από τη συγγραφή βιβλίων και προκηρύξεων. Άρα λοιπόν η ελληνική γλώσσα ήταν το μέσο ανύψωσης της εθνικής συνείδησης και αγωγής του απαίδευτου μέχρι τότε ελληνισμού.

glossa5

Είναι προφανές λοιπόν ότι και η ελληνική γλώσσα έχει συμβάλει στη διαμόρφωση του ελληνικού πολιτισμού και αποτελεί βασικό δομικό στοιχείο του.

Ο αμερικανός πολιτικός Χένρι Κίσινγκερ υποστήριξε ότι: «Ο ελληνικός λαός είναι δυσκολοκυβέρνητος και γι’ αυτό πρέπει να τον πλήξουμε βαθιά στις πολιτισμικές του ρίζες. Τότε ίσως συνετισθεί. Εννοώ, δηλαδή, να πλήξουμε τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα, ώστε να εξουδετερώσουμε κάθε δυνατότητά του να αναπτυχθεί, να διακριθεί, να επικρατήσει, για να μη μας παρενοχλεί στα Βαλκάνια, να μη μας παρενοχλεί στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή, σε όλη αυτή τη νευραλγική περιοχή μεγάλης στρατηγικής σημασίας για μας, για την πολιτική των ΗΠΑ».

Ας προβληματιστούμε επομένως για την άμεση σχέση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού και ας προσπαθήσουμε να διατηρήσουμε αυτή την πολύτιμη γλωσσική κληρονομιά που θα μας οδηγήσει στην πνευματική αναγέννηση…

glossa6

ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ

Το κείμενο έγραψαν οι μαθήτριες της Β΄ Λυκείου Ευαγγελία Αθανασίου, Μαριάννα Ντούβλη και Αθανασία Χατζηγιαννάκη και οι μαθητές Γιάννης Καπόγιαννης και Φίλιππος Κόσκωρης της Γ΄ Λυκείου των Εκπαιδευτηρίων Ι. Τσιαμούλη.

 

 

 

About these ads

Tagged as: , , , , , , , , , , ,

Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: