Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Πολιτισμός: Ο θεράπων ιατρός της κρίσης

της Στέλλας Χαχάλη

Η μεγάλη περιπέτεια της ζωής του ανθρώπου σημαδεύεται από μια αέναη υπαρξιακή αγωνία, καθώς ξεκινά και τελειώνει με μία κραυγή. Το κλάμα του βρέφους που από τον οικείο χώρο της μήτρας μεταβαίνει ολομόναχο στον ανοίκειο χώρο της εκάστοτε κοινωνιολογικής και δομικής πραγματικότητας και η αγωνία του επιθανάτιου ρόγχου προς τον ανοίκειο κόσμο της υπερπραγματικότητας ή αντίστοιχα στο απόλυτο κενό. Μέσα σε αυτόν τον περιορισμένο χρόνο της παραμονής του ανθρώπου στη Γη ριζώνει η αγωνία για αυτοπραγμάτωση και διαιώνιση του πολιτισμού, σε έναν κόσμο-προπύργιο δικαιοσύνης, ισότητας, υψηλών οραμάτων και ελευθερίας στην πάλη ιδεών.

Σύνηθες φαινόμενο σε περιόδους οικονομικοπολιτικής και πολιτισμικής γενικότερα κρίσης είναι να αναγεννιέται και να πυροδοτείται η ανάγκη του ανθρώπου για δημιουργικότητα ως αντίδοτο στην νοσηρότητα των καιρών. Έτσι, πάντοτε μετά από μεγάλες παγκόσμιες κρίσεις γεννιούνται μεγάλα επαναστατικά κινήματα. Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο γεννήθηκε το καλλιτεχνικό και κοινωνικό κίνημα του σουρεαλισμού στην ποίηση. Η ασφυκτική πραγματικότητα δημιουργούσε την ανάγκη βίαιης αποδιάρθρωσης του χώρου μέσω της συγχώνευσης δύο κατ’ επίφαση διαφορετικών κόσμων: του ονείρου και της πραγματικότητας. Εγκαθίδρυσε το κίνημα αυτό τον μοντερνισμό και σε άλλους πνευματικούς χώρους: θέατρο, κινηματογράφος, ζωγραφική και μουσική.

Αντίθετα με τις προϋπάρχουσες ιστορικά κρίσεις, η σύγχρονη δομική και συστημική κρίση όχι μόνο δεν συνοδεύτηκε από νέα καλλιτεχνική και πολιτισμική έκρηξη, αλλά από πνευματική στειρότητα και ιδεολογική δυσκαμψία. Ο άνθρωπος αλλοτριωμένος από τους μηχανισμούς λειτουργίας του παγκόσμιου συστήματος και παραδεδομένος στην νοοτροπία της ευθυνόφοβης παραίτησης, που παράγει ο πολιτισμός της ήσσονος προσπαθείας δεν τολμά να οραματιστεί και να δημιουργήσει. Όσο οι πολίτες θα αδρανούν πνευματικά και θα έχουν συστολές ενώπιον του ονείρου, η υπάρχουσα κρίση θα λειτουργεί σαν καρκίνωμα που κατατρώει τις ψυχικές αντοχές των πολιτών. Γι’αυτό χρειάζεται κοινωνική αλληλεγγύη, πολιτική αυτενέργεια και πνευματική δημιουργία, για να υπάρξει συνειδησιακή μεταβολή και κοινωνική εξυγίανση.

Το δαιμονιακό ύψιστο του πολιτισμού συντελεί στην αποκάλυψη των Μεγάλων Ουσιών της ζωής, στην υπέρβαση του ενστικτώδους φόβου του θανάτου και στην κατάκτηση μιας στιγμιαίας αιωνιότητας. Ακροβατώντας σε τόπους και ουτοπίες ο πολιτισμός ορθώνει γέφυρες επικοινωνίας και έχει τη δύναμη να μετατρέψει την κραυγή σε λόγο και το λόγο σε διάλογο. Τα ιστορικά υποκείμενα των καιρών μας ως τραγικοί ήρωες του Σοφοκλή, ως υψίπολεις άπολεις έρπουν μεταξύ του κακού και εσθλού προσπαθώντας να βρουν τον εσωτερικό βηματισμό της ψυχής τους και να λυτρωθούν από τα δεσμά τους. Όντας «εραστές του ελάχιστου», όπως παρότρυνε ο Ελύτης, με τις μικρές συμφωνίες και ασυμφωνίες της καθημερινότητας μπορεί να δομηθεί μια πραγματικότητα από υλικά άστρων και ονείρων.

 

Η Στέλλα Χαχάλη είναι δευτεροετής φοιτήτρια της κλασικής φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και αριστούχος απόφοιτος των Εκπαιδευτηρίων  Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

Advertisements

Tagged as: , , , , ,

1 Response »

  1. Ἡ κραυγὴ εἶναι μιὰ a posteriori κατάκτηση τοῦ βρέφους. Στὰ πρῶτα ἐλάχιστα δεύτερα τοῦ ἐρχομοῦ του διακατέχεται ἀκόμη ἀπὸ τὴν αἴσθηση ἐκείνη,ποὺ τὰ δεσμὰ τοῦ άπείρου δὲν τοῦ ἐπιτρέπουν νὰ σταθῆ ὀρθό, νὰ μὴν παρεμφαίνη ἀπὸ τὶς ὄντως ἐπιταγὲς τῆς οὐσίας του. Ἡ κραυγὴ δίνει τὸ λάκτισμα γιὰ τὸ πρῶτο τῶν πρώτων αἴσθημα στὰ ὅρια τῆς ζωῆς: τὸ αἴσθημα τῆς ἐγκατάλειψης. Οὐσία τῆς Τέχνης ἀποτελεῖ, μᾶλλον, ἡ ἀποφυγὴ τῆς πτώσης σὲ ἐκεῖνο ποὺ ὁ Valery ὠνόμαζε προδοσία, δηλαδὴ τὴν ἀπομάκρυνση ἀπὸ τὴν μόνη ἀ-λήθεια, τὴν ἀλήθεια τοῦ Εἶναι. Τελικὸς σκοπὸς τῆς Τέχνης, ἡ φανέρωση, ἡ ἀποκάλυψη τοῦ βρίθους τῆς ψυχῆς. Ὅ,τι μένει ἐκτὸς τῆς φανέρωσης αὐτῆς, εἶναι, ἁπλῶς, ἄφατο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: