Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Η Μάζα έχει δύναμη, έχει όμως κρίση;

του Φίλιππου Κόσκωρη

Πρόσφατα παρακολουθήσαμε με το σχολείο στο ίδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη μία άκρως επίκαιρη παράσταση βασισμένη στο έργο του Πλάτωνα «Απολογία». Πρόκειται για έναν μονόλογο που αποδίδεται από τον Γιάννη Σιμωνίδη και  έχει σκηνοθετηθεί από τον ίδιο και τον Λουκά Σκιπητάρη. Η ανοιχτή συζήτηση η οποία ακολούθησε μετά την παράσταση γύρω από την απόφαση την οποία έλαβε η τότε Αθηναϊκή Πολιτεία για τον Σωκράτη καθώς και η περαιτέρω συζήτηση σε γενικές γραμμές για το πόσο επίκαιρη είναι η συγκεκριμένη δίκη και κατά πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα στο σήμερα με προβλημάτισε και γεννήθηκε μέσα μου το εξής ερώτημα: Άραγε το δίκαιο ορίζεται από την μάζα και από την άποψη των  πολλών;  και: πρέπει η κοινωνία μας να λειτουργεί βάσει των απόψεων των πολλών;

Ως γνωστόν στο δικαστήριο της Ηλιαίας οι αποφάσεις των υποθέσεων λαμβάνονταν με ψηφοφορία  από επίλεκτους πολίτες της Αθηναϊκής Πολιτείας για κάθε υπόθεση, όπως ακριβώς συνέβη και με την περίπτωση του Σωκράτη. Πρέπει λοιπόν να τονίσουμε πως ο Σωκράτης δεν ήταν και τόσο επιθυμητός στην τότε εξουσία που κυριαρχούσε στην Αθήνα, ειδικά σε αυτήν την περίοδο αστάθειας που επικρατούσε, γιατί ήταν ένας άνθρωπος που αφενός αφύπνιζε τους νέους κι αφετέρου έθετε την τότε εξουσία σε κίνδυνο με τις συνεχείς επικρίσεις του ή ακόμα και τον προβληματισμό που γεννούσε σε πολλά θέματα τα οποία σχετίζονταν με αυτή. Η μάζα λοιπόν, η οποία πάντοτε κατέχει μεγάλη δύναμη, αποφάσισε πως ο Σωκράτης δεν είναι επιθυμητός και εξαιτίας της πλειοψηφίας των ανθρώπων που ένιωθαν πως ο Σωκράτης είναι ένοχος, καταδικάστηκε ο πιο σοφός άνθρωπος. Οι αποφάσεις όμως που λαμβάνονταν στην αρχαία Αθήνα λόγω του δημοκρατικού πολιτεύματος κατείχαν αυτόν τον χαρακτήρα γενικότερα, η πλειοψηφία είχε την δύναμη.
Αυτό συμβαίνει και στην σημερινή εποχή σε πολλά θέματα. Η μάζα κατέχει μεγάλη δύναμη και πολλά κρίνονται λανθασμένα  ή σωστά με μοναδικό κριτήριο αν είναι αποδεκτά από τον πολύ κόσμο ή  όχι. Αν σκεφτούμε καλύτερα, πολλές καθημερινές συνήθειές μας δεν είχαμε ποτέ πρόθεση να τις υιοθετήσουμε, αλλά αυτό έγινε σταδιακά μέσα από την μίμηση των ανθρώπων γύρω μας. Ένα πολύ απλό παράδειγμα είναι η μόδα στα ρούχα, τι είναι άραγε αυτό που καθορίζει το αν κάποιο ρούχο θα φορεθεί φέτος αλλά όχι τον επόμενο χρόνο; Αν κάποιο ρούχο είναι όμορφο ή όχι; Κανονικά αυτό θα έπρεπε να ήταν κάτι το υποκειμενικό, για κάθε δηλαδή άνθρωπο , φαίνεται όμως να καθορίζεται πλέον από την μάζα. Το ίδιο συμβαίνει επίσης και σε πολλές ακόμη καθημερινές υποθέσεις. Υπάρχουν βεβαίως και θέματα στα οποία  όλοι είμαστε σύμφωνοι ως  πλειοψηφία,  αυτά όμως αποτελούν τους νόμους και κρίνονται από όλους ως δίκαια.

Αυτό το ιδιαίτερο φαινόμενο όμως που παρουσιάζεται στην δύναμη των πολλών σε αρκετά θέματα, είναι πως η άποψη της μάζας δεν ταυτίζεται με κάτι δίκαιο ή τουλάχιστον σωστό. Αυτή λοιπόν η δύναμη των πολλών ενδέχεται να μην υπηρετεί κάτι το σωστό κι όμως επειδή υιοθετείται από την μάζα επιβάλλεται και στους υπολοίπους ως κάτι πρέπον. Αν φανταστεί επιπροσθέτως κανείς σύγχρονα αρνητικά φαινόμενα τα οποία επιδρούν σε μεγάλη μάζα του πληθυσμού σε συνδυασμό με το φαινόμενο της δύναμης που κατέχει αυτή η μεγάλη μάζα, θα καταλάβει πως η δύναμη που κατέχει η μεγάλη μάζα σε μία κοινωνία μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί και την μεγαλύτερή της αδυναμία. Ιδιαίτερα σε μία κοινωνία  στην οποία όλα κινούνται με μοναδικό κριτήριο την πλειοψηφία κι όχι με την αξιολόγηση των απόψεων, ακόμη και σε θέματα τα οποία ο πολύς κόσμος δεν δύναται να έχει άποψη (παράδειγμα: στην οικονομική διαχείριση μίας επιχείρησης δεν επεμβαίνει όλο το  προσωπικό της, αλλά οι αρμόδιοι που έχουν σπουδάσει και είναι γνώστες του θέματος), εκεί αυτή η δύναμη των πολλών θα είναι που θα οδηγήσει  την κοινωνία στο απόλυτο χάος.

Αυτή λοιπόν η αρνητική πλευρά της δύναμης των πολλών θα μπορούσε να καταπολεμηθεί μόνο αν κάθε άνθρωπος οικειοπραγούσε, δηλαδή αν  έχει άποψη  για  θέματα τα οποία ο ίδιος γνωρίζει καλά ή είναι κατάλληλα εκπαιδευμένος πάνω σε αυτά ή τουλάχιστον αν λαμβάνεται κλιμακωτά η άποψη του κάθε ανθρώπου πάνω σε θέματα με κριτήριο  κατά πόσο είναι σε θέση να γνωρίζει το θέμα για το οποίο έχει  άποψη  σε σχέση με άλλους συμπολίτες του. Με αυτό τον τρόπο η κοινωνία θα λειτουργούσε καλύτερα, δικαιότερα καθώς επίσης θα αναδεικνυόταν και η προσωπικότητα του ανθρώπου επειδή πλέον δεν θα μιμούνταν  τους γύρω του χωρίς καμμία κρίση.

Το συμπέρασμα λοιπόν είναι πως οι απόψεις των πολλών μπορεί να κατέχουν μεγάλη δύναμη δεν ταυτίζονται όμως κατ’ ανάγκην με μία σωστή άποψη και  μπορεί να οδηγήσουν στο χάος μία ολόκληρη κοινωνία, καθώς επίσης και να καταδικάσουν απόψεις οι οποίες είναι μεν σωστές αλλά εκφράζονται από την μειονότητα. Μία κοινωνία λοιπόν δεν είναι δίκαιη όταν ασπάζεται την άποψη των πολλών, αλλά όταν μπορεί να διακρίνει τις απόψεις συγκεκριμένων ανθρώπων σε συγκεκριμένα θέματα.

 

Ο  Φίλιππος Κόσκωρης είναι μαθητής της Γ΄ Λυκείου των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

Advertisements

Tagged as: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: