Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Αγάπη, Δράση και Ευτυχία

της Χαράς Μπιζάνη

 

Ετυμολογία είναι η διερεύνηση του «ετύμου», δηλαδή της αληθούς σημασίας της λέξης σύμφωνα με την προέλευσή της. Η αναζήτηση αυτή είναι μια αυθόρμητη τάση του ανθρώπου. Όλοι κατά καιρούς αναρωτιόμαστε από πού προήλθε μια λέξη και κάνουμε υποθέσεις για την καταγωγή της. Βέβαια η διαδικασία της ετυμολογίας είναι δύσκολο εγχείρημα που απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις, εμπειρία και τριβή με την ελληνική γλώσσα. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς είναι πολύ εύκολη η παγίδα της λαϊκής ετυμολογίας ή παρετυμολογίας.

Ωστόσο, επειδή είναι πολύ γοητευτικό να ανακαλύπτει κανείς μόνος του την αρχική ρίζα και σημασία λέξεων που ανήκουν στο καθημερινό λεξιλόγιό του και επειδή το μάθημα μπορεί να γίνει ακόμα πιο ενδιαφέρον μέσα από αυτήν τη δημιουργική διαδικασία, ο δάσκαλος οφείλει να κινήσει την περιέργεια των μαθητών του και να τους ωθήσει να ψάξουν μέσα από λεξικά την προέλευση μιας λέξης. Έτσι μόνο τα παιδιά θα ανακαλύψουν τον πλούτο της ελληνικής – μιας γλώσσας που ζει ήδη σαράντα αιώνες – και θα αντιληφθούν πόσο φυσικές είναι οι μεταβολές που έχει υποστεί στο πέρασμα του χρόνου˙ αυτό είναι και το πρώτο βήμα νομίζω, για να κατανοήσουν τα παιδιά μας τη συνέχεια της γλώσσας μας και να αρχίσουν να εξοικειώνονται με τα αρχαία κείμενα.

Επειδή λοιπόν η ετυμολογία θεωρούμε πως είναι μια πολύ σύγχρονη και πολύ αποτελεσματική μέθοδος για καλύτερη γνώση της γλώσσας και την ορθή γραφή της, κάθε εβδομάδα στην ΤΗΛΕΠΝύΚΑ θα ετυμολογούμε κάποιες λέξεις ἵνα μή λησμονμεν… τις ρίζες μας!

Και δεν μπορούσαμε να σκεφτούμε καλύτερη αρχή – μιας και πλησιάζουν γιορτές – από το να ετυμολογήσουμε τρεις λέξεις – ευχές που στέλνουμε  σε όλους! Καλά Χριστούγεννα!

Η αγάπη απονέμεται πάντα σαν δώρο, ελεύθερα, πρόθυμα, απροσδόκητα. Προσφέρεται ακόμα και όταν οι άλλοι δεν την αναγνωρίζουν και δεν την εκτιμούν. Δεν αγαπάμε για να μας αγαπήσουν, αγαπάμε γιατί έτσι νιώθουμε…

Λεό Μπουσκάλια

Να ορίσεις ένα τόσο δυνατό συναίσθημα όπως είναι η αγάπη δεν είναι το πιο εύκολο εγχείρημα, ειδικά αν σκεφτούμε ότι ο καθένας θα μπορούσε να δώσει τη δική του ερμηνεία. Αγάπη πάντως είναι το αγνό, φιλικό και αθώο συναίσθημα που νιώθει κάποιος όταν ενδιαφέρεται για κάποιον άλλον χωρίς να περιμένει ανταλλάγματα.

xara1Αν και η «αγάπη» είναι μια λέξη που χρησιμοποιούμε – ή που θα έπρεπε να χρησιμοποιούμε – καθημερινά, η προέλευσή της είναι άγνωστη. Το ρήμα γαπ (από το οποίο παρήχθη το ουσιαστικό αγάπη, μόλις τον 3ο αιώνα π.Χ) χαρακτηρίζεται στα ειδικά λεξικά ως «αγνώστου ετύμου». Μία ετυμολογική υπόθεση (του 1991) που δέχεται τελευταία στο ετυμολογικό του Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής ο Robert Beekes είναι:

γαπ < γα(ν) «πολύ» + π– «προστατεύω»

(από μια ρίζα *pa- «προστατεύω»), δηλαδή από μια αρχική σημασία «προστατεύω πολύ».

Δεν ξέρω αν η ετυμολογία είναι σωστή, το σίγουρο πάντως είναι ότι όταν αγαπάς βαθιά κάποιον θέλεις και να τον προστατέψεις. Και αν η αγάπη αυτή δεν έχει ανταπόκριση:

Αγάπα για να ζήσεις, ζήσε για ν’ αγαπάς.

Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι

 

Να σκέφτεσαι σαν άνθρωπος της δράσης και να δρας σαν άνθρωπο της σκέψης.

Henri Berson (Γάλλος φιλόσοφος)

Το ρήμα δρ προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα -drā που σημαίνει εργάζομαι, αλλά πιθανόν και από το σανσκριτικό -dhár-ma- που σημαίνει «νόμος, διάταξη». Το ρήμα αυτό έδωσε τη δράση, απ’ όπου τα επίθετα  δραστικός και το δραστήριος, ενώ ο ιωνικός τύπος του δρω, ο τύπος δραίνω έδωσε το αδρανής.

xara2

Από την ίδια ρίζα προέρχεται το δράμα και το δρώμενο που δήλωνε στην αρχαιότητα τη θεατρική πράξη και που εξαιτίας της παρουσίασης τραγωδιών στα αρχαία θέατρα η λέξη δράμα ταυτίστηκε σταδιακά με την τραγωδία, το θλιβερό γεγονός. Πρέπει να τονίσουμε ότι το ρήμα δρω, σε αντίθεση με το ρήμα «κάνω, πράττω», δηλώνει ότι γίνεται μια πράξη αλλά και επιφορτίζεται και με την ευθύνη που η πράξη αυτή φέρει. Είναι ακόμα αξιοσημείωτο ότι οι ξένοι άντλησαν από το ίδιο ρήμα, για να πλάσουν δύο λέξεις, τα αγγλικά dramatic (1589) και drastic (1691), που επέστρεψαν στην Ελληνική με νέο σημασιολογικό περιεχόμενο (δραματικές εξελίξεις – δραστική αντιμετώπιση).

 

Η ευτυχία είναι πράγμα απλό και λιτοδίαιτο -ένα ποτήρι κρασί, ένα κάστανο, ένα φτωχικό μαγκαλάκι, η βουή της θάλασσας. Τίποτα άλλο.

Νίκος Καζαντζάκης  «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά»

Η λέξη φυσικά είναι σύνθετη από το επίρρημα εὖ που σημαίνει καλά και το ουσιαστικό τύχη από το ρήμα τυγχάνω. Το τυγχάνω προέρχεται από το ινδοευρωπαϊκό  *dheugh- που σημαίνει «πιέζω, εφάπτομαι, αγγίζω». Η λέξη τύχη, όπως και η αντίστοιχη λατινική fortuna στα αρχαία χρόνια δήλωνε και την καλή και την κακή τύχη. Έτσι η ευτυχία είναι οτιδήποτε καλό συμβαίνει σε κάποιον ενώ η ατυχία ή η δυστυχία είναι τα κακά που μας τυχαίνουν στη διάρκεια της ζωής μας. Με την ελπίδα ότι η Τύχη θα είναι πάντα με το μέρος μας ας σκεφτούμε πως …

όσο πιο σκληρά δουλεύουμε, τόσο πιο τυχεροί γινόμαστε.

Τόμας Τζέφερσον (Αμερικανός Πρόεδρος)

 xara3

Εύχομαι ολόψυχα ευτυχισμένες γιορτές γεμάτες αγάπη και με όρεξη για πολλή δράση!

Η Χαρά Μπιζάνη είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

 

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , , , , , ,

1 Response »

  1. Πολύ ενδιαφέρον ! Τώρα πραγματικά μου κίνησε την προσοχή το ρήμα αγαπώ θα ψάξω κι εγώ να βρω καμιά πιθανή ετυμολογία…. !!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: