Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Φως – Σκοτάδι

της Χαράς Μπιζάνη

 

Υπάρχουν δυο τρόποι για να λάμπεις: είτε να αντανακλάς το φως είτε να το δημιουργείς.

Paul Claudel, 1868-1955, Γάλλος ποιητής

Στην πρώτη ετυμολογική προσπάθεια για τη νέα χρονιά θα αναζητήσουμε την προέλευση δύο εκ διαμέτρου αντίθετων εννοιών: φως και σκοτάδι. Το φως ενέχει το όραμα, την ελπίδα, το χαμόγελο, τη ζωή… Το σκοτάδι αντίθετα τον φόβο, την αμφιβολία, το ψέμα…. Βέβαια, όπως λέει και ο Αργύρης Εφταλιώτης «πρέπει να νιώσεις από σκοτάδι, για ν’ αγαπήσεις το φως.»

biz1

Η λέξη φως  (σε παλαιότερη μορφή φάος) προέρχεται από τον αττικό τύπο φάF-ος μετά από σίγηση του δίγαμμα (F) και συναίρεση. Βέβαια η προέλευσή του ανάγεται στην ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bhā- που σημαίνει λάμψη, φως. Συγγενές είναι και το σανσκριτικό vi-bhāvan που μεταφράζεται ο λάμπων, ο ακτινοβολών, ο φέγγων. Ομόρριζα είναι το ρήμα φαίνω (φανερώνω, φέρνω στο φως), ο φανερός, φαεινός, ο φανός και το φανάρι, ο φωστήρ. Από την ίδια ρίζα φα- προκύπτει το αρχαιοελληνικό ρήμα φημί που έχει την σημασία του φέρω στο φως, φανερώνω δια του λόγου, καθιστώ γνωστό, από όπου προκύπτει η φάσις (καταγγελία, λόγος), η φήμη, η φωνή.

biz2

 

Δεν υπάρχει σκότος, υπάρχει μόνο η αμάθεια.

Ουίλιαμ Σαίξπηρ

Η λέξη σκοτάδι προέρχεται από την ινδοευρωπαϊκή ρίζα *skot- που σημαίνει σκιά, σκοτάδι. Συγγενείς είναι η αρχαία ιρλανδική λέξη scāth , η γοτθική skadus, η αρχαία γερμανική scato και η νορβηγική skodda που όλες σημαίνουν σύννεφο, σκιά. Στην ίδια ετυμολογική οικογένεια ανήκει και το ρήμα σκοτώνω (αρχαίος τύπος σκοτό-ω > ῶ) που σημαίνει συσκοτίζω, τυφλώνω και άρα μεταφορικά ρίχνω κάποιον στο σκοτάδι του θανάτου.

Η λέξη σκοτάδι αρχικά ήταν σε αρσενικό γένος (ο σκότος), αλλά μετά την καθοριστική επίδραση του αντωνύμου φάος – φως έγινε ουδέτερο (το σκότος, το σκοτάδι).

biz3

Μέχρι την επόμενη ετυμολογική αναζήτηση, ας έχουμε στο μυαλό τα λόγια που αναφώνησε ο Βόλφγκανγκ Γκαίτε, Γερμανός ποιητής και φιλόσοφος, λίγο πριν πεθάνει :

«Φως, περισσότερο φως.»

Η Χαρά Μπιζάνη είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: