Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Περί ποιήσεως ο λόγος…

της Πηνελόπης Λεοντίου

 

Ο κόσμος και η ποίηση

«Απλά πράγματα όλα κι η τάξη τους

φροντισμένη απ΄ το χέρι σου. Μια δέσμη από

χρώματα

στο βάζο του χρόνου. Άλλωστε, τι

θαρρείς πως στο βάθος  είναι η ποίηση

αν όχι η γύρη

των πραγμάτων του σύμπαντος. Η γύρη

σε πράξεις,

η γύρη σε οδύνη, σε φως, σε αλλαγές, σε  χαρά,

σε πορεία, σε κίνηση. Η ζωή κι ψυχή

σ’ ένα αιώνιο καθρέφτισμα μέσα στο χρόνο.

Τι νομίζεις λοιπόν. Κατά βάθος η ποίηση

είναι μια ανθρώπινη καρδιά φορτωμένη

όλο τον κόσμο.»

Ν. Βρεττάκος , Διάλογος με την ποίηση.

Λέξη, λόγος, ποίηση. Δημιουργία εκ του μη όντος ή βίωμα αποτυπωμένο στη μαγεία των λέξεων;

Από παιδί με μάγευε ο λόγος ο ποιητικός. Ένιωθα στη λέξη τον παλμό του δημιουργού, του ανθρώπου που δεν παρατηρεί απλά τα γεγονότα, αλλά αναπνέει τη ζωή συμμετέχει, αφουγκράζεται τον ανθρώπινο πόνο, τις φωνές της φύσης, τα θαύματα και τα δράματα της ζωής. Αισθανόμουν το σμίλευμα της λέξης και φανταζόμουν τη στιγμή της δημιουργίας ως ένα χρόνο υπερβατικό, στον οποίο το βίωμα μετουσιώνεται, γίνεται λέξη, σύμβολο, κώδικας ηθικής και επικοινωνίας, κλειδί που ανοίγει τους δρόμους της σκέψης και τα παραθύρια της ψυχής.

leo1

«Οι μεγαλοφυΐες του θυμικού (οι ποιητές) αποκαλύπτουν στον καθένα μας τον εσωτερικό κόσμο και μας κάνουν να εισβλέπομε μέσα σε έναν ξένο, που ωστόσο μας είναι συγγενικός. Μέσα στο πλήθος αυτών των ποιητικών ατομικοτήτων συλλαμβάνουμε τον πλούτο της ανθρώπινης εσωτερικότητας», σημειώνει ο W. Dilthey.

Εικόνες, συναισθήματα, ταξίδια του νου και της ψυχής. Η ποίηση μοιάζει να υπερβαίνει την προσωρινότητα του χώρου και του χρόνου, να ξεπερνά τη μικρότητα του εγώ, να συνδέει κόσμους και ανθρώπους, σκέψεις και συναισθήματα. Σαν άστρο καθοδηγητικό οδηγεί την ανθρώπινη σκέψη, ηθικοποιεί, διαμορφώνει, ανατρέπει το καθημερινό ή το αδιάφορο.

Κάθε πτυχή της ανθρώπινης οντότητας, όταν αποτυπώνεται στην ποίηση αποκτά νέα διάσταση. Η άρνηση γίνεται θέση, ο πόνος δημιουργία, η απογοήτευση ελπίδα. Ίσως η ποίηση είναι πρωτίστως η πρώτη κατάφαση σε κάθε αντίθεση της ύπαρξης μας.

Αντιποιητικοί οι καιροί μας… Βρίθουν οι οικονομικές αναλύσεις, οι δημοσιογραφικές προβλέψεις, η κινδυνολογία και η παραφιλολογία της «συμφοράς». Πόσο ανάγκη είχα αλήθεια να θυμηθώ… Όλα τα ανθρώπινα, που γίναν ποίηση και απαθανάτισαν τον πόνο, τον έρωτα, την απογοήτευση, την αξιοπρέπεια, τη διάθεση της αντίδρασης, την ελπίδα…

leo2

Αφουγκράζομαι γύρω μου τον πόνο… Μα θυμάμαι τα λόγια του Αχιλλέα στον Πρίαμο, λίγο μετά το φόνο του Έκτορα, σε μια υπέρτατη στιγμή ανθρωπιάς, μακριά από το μίσος του πολέμου:

« Αλλ’ έλα τώρα κάθισε, και αν και λυπημένοι,

τους πόνους τώρα ας κλείσομεν στα βάθη της ψυχής μας (…)

ότι απ’ όσα δίδει ο Ζευς πιθάρια δυο σιμά του

έχει το ένα των κακών, των αγαθών το άλλο.»

Ομήρου Ιλιάδα, ραψ Ω.

Οι σειρήνες της πνευματικής και οικονομικής μας υποδούλωσης ταράσσουν τα αυτιά μου… Μα αναζητώ και αναμοχλεύω στίχους… η καταδίκη της «κατοχής» είναι πρωτίστως πνευματική… και στο χώρο της ποίησης  το ψεύδος, το φτιασίδωμα δε χωρά …αποκαλύπτεται, φανερώνεται το αταίριαστο της ύπαρξης του… τόσο απροκάλυπτα που γεννά την αντίδραση:

« Ήρθαν

ντυμένοι «φίλοι»

αμέτρητες φορές οι εχθροί μου

το παμπάλαιο χώμα πατώντας.

Και το χώμα δεν έδεσε ποτέ με τη φτέρνα τους(…)

Και το φως δεν έδεσε ποτέ με τη σκέπη τους.

Ούτε μέλισσα καν δε γελάστηκε το χρυσό να αρχινίσει παιχνίδι (…)

Και το μέτρο δεν έδεσε ποτέ με τη σκέψη τους.

Ούτε καν ένα χνάρι θεού στην ψυχή τους σημάδι δεν άφησε

Ούτε καν ένα βλέμμα ξωθιάς τη μιλιά τους δεν είπε να πάρει»

Οδυσσέα Ελύτη, Άξιον Εστί.

 leo3

Αναζητώ το στόχο. Το φλογερό κίνητρο κάθε δράσης. Και όταν λιποψυχώ στις δυσκολίες της καθημερινότητας τα λόγια του ποιητή, πραγματικότητα και βίωμα, τονωτική ένεση, με κατευθύνουν στην αλήθεια:

«Σαν βγεις στο πηγεμό για την Ιθάκη,

να εύχεσαι να’ ναι μακρύς ο δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις(…)

Κι αν πτωχική τη βρεις, η Ιθάκη δε σε γέλασε.

Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα,

ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν»

Κωνσταντίνου Καβάφη, Ιθάκη

Γυρεύω την αξιοπρέπεια μπρος στις ιδέες που ξέφτισαν, τα οράματα που εξαγοράσθηκαν στον ποταπό βωμό του συμφέροντος, μπρος  σε όσα ονειρεύτηκα και  παρακολουθώ να καταρρέουν, σαν πύργος στην άμμο:

«Σαν έξαφνα ώρα μεσάνυχτ’ ακουσθεί

αόρατος θίασος να περνά

με μουσικές εξαίσιες με φωνές-

την τύχη σου που ενδίδει πια, τα έργα σου

που απέτυχαν, τα σχέδια της ζωής σου

που βγήκαν όλα πλάνες, μην ανοφέλετα θρηνήσεις.(…)

σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος,

σαν που ταιριάζει σε που αξιώθηκες μια τέτοια πόλι,

πλησίασε σταθερά προς το παράθυρο,

κι άκουσε με συγκίνησιν, αλλ’ όχι

με των δειλών τα παρακάλια και παράπονα,

ως τελευταία απόλαυσι τους ήχους,

τα εξαίσια όργανα του μυστικού θιάσου,

κι αποχαιρέτα την, την Αλεξάνδρεια που χάνεις»

Κωνσταντίνου Καβάφη, Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον.

Μελαγχολώ. Για ό,τι άδικο και απάνθρωπο αντικρίζω. Για ό,τι ερμηνεύω, μα δεν αποδέχεται η ψυχή, που αναζητά να διατηρήσει την παιδικότητά της   Μα ο λόγος ο ποιητικός, σα δύναμη ζωοδότρα, μεταρσιώνει τη θλίψη, γιατί και αυτή είναι συναίσθημα…

«Για να υφάνω τη φωνή μου

πανάρχαια κεντήματα

Ντύθηκα δορά προβάτου

Συνεστιάστηκα με λύκους και ύαινες

Μυριάδες τα νήματα που φέγγουν

αχνά στα βήματά μου

σε κάθε σκαλοπάτι της θλίψης μου

και κυρίως η μνήμη

που θέλει να θυμάται

στους στίχους μου μέσα.

Και εκεί που στάθηκα

ακόλουθος μιας άλλης πορείας

ήρθε, ναρκομανής του πόνου η ποίηση.

Και ξύπνησα δειπνώντας την ίδια τη Μοίρα

κοινώνησα το αίμα της ποίησης

που λαβωμένη στάθηκε πλάι μου

σε ένα χωρατό ζωής»

Φλώρα Ορφανουδάκη, Μεταμόρφωση

 leo4

Αφήνομαι στην ομορφιά.  Υπάρχει… Μέσα μας,  γύρω μας, πλάι μας… Υπάρχει, γιατί απλά θέλω να τη δω. Τη γυρεύω, την αναζητώ ταξιδεύοντας  καβάλα σε ό, τι έχει απομείνει ακέραιο, ανόθευτο, φυσικό:

«Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ

Στο πυργάκι του φάρου το καταμεσήμερο

Να γυρίσεις τον ήλιο και ν’ ακούσεις

Πως η μοίρα ξεγίνεται και πως

Από λόφο σε λόφο συνεννοούνται

Ακόμα οι μακρινοί μας συγγενείς

Που κρατούν τον αέρα σαν αγάλματα

 

Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ

Με τον άσπρο γιακά και την κορδέλα

Να μπεις απ’ το παράθυρο στη Σμύρνη

Να μου αντιγράψεις τις αντιφεγγιές στην οροφή

Από τα Κυριελέησον και τα Δόξα σοι

Και με λίγο Βοριά λίγο Λεβάντε

Κύμα το κύμα να γυρίσεις πίσω

 

Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ

Για να σε κοιμηθώ παράνομα

Και να βρίσκω βαθιά στην αγκαλιά σου

Κομμάτια πέτρες τα λόγια των Θεών

Κομμάτια πέτρες τ’ αποσπάσματα του Ηράκλειτου.

Οδυσσέα Ελύτη, Μικρή πράσινη θάλασσα

 leo5

Αναζητώ τον έρωτα… το απόλυτο συναίσθημα… την ασυμβίβαστη  αλήθεια της ψυχής,  το μονοπάτι της αγάπης, το  φως στην καταχνιά της θλίψης, το οξυγόνο στην ασφυξία της μοναξιάς

«Έτσι μιλώ γιά σένα καί γιά μένα

Επειδή σ’αγαπώ καί στήν αγάπη ξέρω

Νά μπαίνω σάν Πανσέληνος (…)

Πάντα εσύ τ’ αστεράκι καί πάντα εγώ  τό σκοτεινό πλεούμενο

Πάντα εσύ τό λιμάνι κι εγώ τό φανάρι τό δεξιά

Τό βρεγμένο μουράγιο καί η λάμψη επάνω στά κουπιά

Ψηλά στό σπίτι μέ τίς κληματίδες

Τά δετά τριαντάφυλλα, και  τό νερό πού κρυώνει

Πάντα εσύ τό πέτρινο άγαλμα καί πάντα εγώ η σκιά πού μεγαλώνει

Το  γερτό παντζούρι εσύ, ο αέρας πού τό ανοίγει εγώ

Επειδή σ’αγαπώ καί σ’αγαπώ

Πάντα εσύ τό νόμισμα καί εγώ η λατρεία πού τό εξαργυρώνει:
Τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στόν άνεμο

Τόσο η στάλα στόν αέρα, τόσο η σιγαλιά

Τριγύρω η θάλασσα η δεσποτική

Καμάρα τ’ ουρανού με τ’ άστρα

Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή
Πού πιά δέν έχω τίποτε άλλο
Μές στούς τέσσερις  τοίχους, τό ταβάνι, τό πάτωμα

Νά φωνάζω από σένα και  νά μέ χτυπά η φωνή μου

Νά μυρίζω από σένα καί ν’ αγριεύουν οί άνθρωποι

Επειδή τό αδοκίμαστο και  τό απ’ αλλού φερμένο

Δέν τ’ αντέχουν οί άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ ακούς

Είναι νωρίς ακόμη μές στόν κόσμο αυτόν αγάπη μου

Να μιλώ γιά σένα καί γιά μένα.»

 Οδυσσέα Ελύτη , Μονόγραμμα.

Ελπίζω, γιατί ακούω παιδικές φωνές, αισθάνομαι το καρδιοχτύπι, την αγωνία,  τη φωνή, την οργή ακόμα και τη σιωπή  της νέας γενιάς. Ελπίζω, γιατί  απλά υπάρχει συνέχεια. Με ή χωρίς προβλήματα, με χαμόγελα ή δάκρυα… πάντα υπάρχει συνέχεια:

« Εσύ είσαι η συνέχεια

Το μικρό χεράκι

που παίρνεις το σχοινάκι της ζωής

Και το τραβάς δειλά στις πρώτες σου στιγμές

Κι ύστερα το ξετυλίγεις

για να φτάσεις, μακρυά μες τη ζωή.

Είσαι η συνέχεια.

Καινούργιες λέξεις στο λεξιλόγιο του κόσμου.

Μέρες και νύχτες

στο συναξάρι της ζωής

το δικό μου είδωλο μες τους καθρέφτες του κόσμου.

Κι ο ήχος από καμπάνες γιορτερτές

Πρωί πολύ πρωί,

μέσα στον όρθρο του μέλλοντος»

Δ. Φαφούτη, Συνέχεια.

 leo6

Πόσο μεγάλη είναι η αγκαλιά σου ποίηση… Για να χωρά κάθε καημό, κάθε χαρά κάθε ανθρώπινο κάμωμα… Πόσο μεγάλη είναι η δύναμη σου ποίηση, για να γεννά αντίσταση, ελπίδα, ήθος, για να καθοδηγεί  και να διαμορφώνει συνειδήσεις..

Πόσο πολύ μας λείπει η ποίηση… Πόσο ανάγκη έχουμε από ποιητές, μαστόρους του λόγου, μαστόρους της ψυχής… για να σκαλίσουν  το όραμα, για να χαράξουν το δρόμο της ελπίδας, για να οπλίσουν συνειδήσεις με τη φλόγα του δικαίου, για να καταξιώσουν τον άνθρωπο με τα ελαττώματα και τα προτερήματά του, να τον τοποθετήσουν πάνω από κάθε ευτελές, στενόμυαλο και πρόσκαιρο συμφέρον….  Χρειαζόμαστε την ποίηση, για να αναθρέφουμε ανθρώπους… Κάπως έτσι – θαρρώ – μπορεί να αλλάξει ο κόσμος…

Η Πηνελόπη Λεοντίου είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

 

 

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: