Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Δάνεια και Αντιδάνεια

του Σταμάτη Κωνσταντινίδη

Η σύγχρονη Ελλάδα, μετά την οικονομική κρίση που ενέσκηψε την τελευταία τριετία, συντηρείται στην ζωή διασωληνωμένη με τα δανεικά που οι δυτικοί εταίροι με το αζημίωτο μάς επιδαψιλεύουν και τους επαχθείς βεβαίως όρους που τα ψηφισθέντα Μνημόνια μάς υπενθυμίζουν με τις εξ αυτών απορρέουσες υποχρεώσεις. Η καταβολή πάντως της επομένης δόσεως αποτελεί κάθε φορά σωστό θρίλερ για γερά νεύρα, αφού, σαν άλλοι ναρκομανείς βαθιά εθισμένοι στον δανεισμό, περιμένουμε το εξ Εσπερίας «μάννα» προκειμένου να αναπνεύσουμε για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Ωστόσο τα θαλασσοδάνεια δεν αποτελούν πανάκεια, καθώς εμείς στο εσωτερικό συνεχίζουμε να τα κάνουμε θάλασσα και η γενικευμένη κοινωνική θαλασσοταραχή δεν λέει να κοπάσει καταποντίζοντας αύτανδρη την νέα γενιά σε βαθύαλα ναυάγια χωρίς καν την ελαχίστη  πρόνοια για εξασφάλιση μέσων διασώσεως. Στο ακυβέρνητο καράβι το μοναδικό πρόσταγμα που ακούγεται είναι: ὁ σώζων ἑαυτόν  σωθήτω!

stam1

Στην επιστήμη της γλωσσολογίας υπάρχει η ορολογία αντιδάνειο. Πρόκειται για το ταξίδι μιας λέξεως που ξεκίνησε από μια γλώσσα, την οικειοποιήθηκε μια άλλη και στην συνέχεια επέστρεψε στην γενέτειρά της ελαφρώς παρηλλαγμένη. Η λέξη μπάνιο για παράδειγμα,  προέρχεται από την ελληνική λέξη βαλανεῖον, το οποίον στην λατινική εξελίχθηκε σε balineum και αργότερα σε balneum, bannium, μέχρις ότου ηχήσει στην μεσαιωνική Ιταλία ως bagno και επαναπατρισθεί με την οθνεία εξωτερική περιβολή του αλλά ανέγγιχτη την ελληνική ρίζα του ως μπάνιο με τις διάφορες σημασίες του: λουτρό σώματος, δωμάτιο σπιτιού, θαλάσσια βουτιά.

Κατ’ αντιστοιχίαν  προς τα γλωσσικά αντιδάνεια στην πνευματική ζωή των λαών υπάρχουν και τα πνευματικά. Πνευματικά αντιδάνεια σημαίνει ότι έννοιες, αξίες, θεσμοί που γεννήθηκαν σε μία ορισμένη χρονική συγκυρία και σε μία συγκεκριμένη κοινωνία, στην συνέχεια, ακριβώς διότι έχουν καθολικότητα και οικουμενικό προσανατολισμό, τα απεδέχθησαν και άλλες αρτισύστατες κοινωνίες, επηρεάσθηκαν από αυτά, συμπορεύτηκαν μαζί τους  και εν πολλοίς  τούς οφείλουν την πρόοδό τους.

stam2

Μία προσεκτική ανάγνωση των τριών καταστατικών κειμένων των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, δηλαδή της Αμερικανικής Διακηρύξεως της Ανεξαρτησίας του 1776, του Συντάγματος του 1787 και της Διακηρύξεως των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1791 καθιστά αμέσως εμφανείς τις επιρροές στην πολιτική και θεσμική θωράκιση της κοινωνίας αυτής από τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό κατ’ αρχάς και την εν τέλει αρχική κοιτίδα, δηλαδή την κλασική αρχαιότητα. Η διάκριση των εξουσιών, η ελευθερία, η ισονομία, η δικαιοσύνη, η αξιοκρατία, η ανεκτικότης και η ανεξιθρησκία, το δικαίωμα περιουσίας, ο σεβασμός στην ετερότητα, η ανάδειξη του πολίτη σε κεντρικό υποκείμενο της πολιτικής ζωής και η διαλεκτική σχέση του με την πόλη (πολιτεία) επί τη βάσει αμοιβαίου σεβασμού, δεν είναι παρά αρχές που εξεπήγασαν από την κλασική αρχαιότητα και σφράγισαν ανεξίτηλα τις κοινωνίες που επέλεξαν να πορευτούν με αυτές.

Ομοίως η έρευνα, η στοχαστική διάθεση, η φιλομάθεια και μάλιστα χωρίς  χρησιμοθηρικούς στόχους, που απετέλεσαν την αιχμή του δόρατος για την σφυρηλάτηση πλατείας και ανοιχτής συνειδήσεως στην κλασική αρχαιότητα, βρίσκουν στην πολυεθνική κοινωνία της Αμερικής έναν άξιο συνεχιστή,  που με τον καλύτερο δυνατό τρόπο αξιοποιεί το έμψυχο δυναμικό της νεολαίας και παράγει αδιαλείπτως καινοτομίες ανοίγοντας  συνεχώς πεδία επιστημών και τεχνογνωσίας,  συνδυάζοντας την επιστημονική κατάρτιση με την ελευθερία της βουλήσεως, ώστε να απελευθερώνονται διαρκώς οι πιο απίθανες και ρηξικέλευθες ιδέες που ενώνουν στο πλέον  διαστημικό ταξίδι συμπαγούς λόγου και αχαλίνωτης φαντασίας την μαγεία του ονείρου με την εγκόσμια  πραγματοποίησή του συναιρώντας την ύλη με το πνεύμα, σμίγοντας γη και ουρανό!

stam3

Η αμερικανική κοινωνία τού σήμερα – κι αυτό ασφαλώς δεν αίρει στο ελάχιστο τις κατά καιρούς δικαιολογημένες ενστάσεις και επικρίσεις για τις πολιτικές αποφάσεις της εκάστοτε ηγεσίας της – είναι όντως μια κοινωνία ευκαιριών για ανθρώπους που έχουν να καταθέσουν οτιδήποτε δημιουργικό. Καμμία κοινωνία δεν λειτουργεί πιο αξιοκρατικά επιτρέποντας στον καθένα να διακριθεί ανεξαρτήτως φυλής, εθνικότητος, θρησκείας, πολιτικών πεποιθήσεων και προσωπικών ιδιαιτεροτήτων. Σε καμμία άλλη χώρα του κόσμου δεν σώζεται η διαλεκτική σχέση πολίτη – πόλεως, μια ελεύθερη συμφωνία Πολιτείας – πολιτών για παροχή από την πρώτη όλων των αγαθών και την αυτονόητη υποχρέωση των δεύτερων να εργασθούν για το κοινό καλό. Καμμία χώρα στον κόσμο δεν διεννοήθη να καθίσει στο εδώλιο του κατηγορουμένου τον πρόεδρό της σαν έναν κοινό θνητό αδιαφορώντας για την διαπόμπευσή  του σε μία υπόθεση ευτράπελη, η συγκάλυψη της οποίας ωστόσο θα έπληττε θανάσιμα το κύρος των θεσμών υπονομεύοντας την διάκριση των εξουσιών και  θα συνιστούσε για τον μέσο αμερικανό πολίτη συνταγματική εκτροπή  και ηθικό εκμαυλισμό.

stam4

Σε παλαιότερες εποχές και «πέτρινα χρόνια» η χώρα μας περίμενε την αμερικανική βοήθεια προκειμένου να ορθοποδήσει. Σήμερα, αν επιθυμεί πραγματικά την αναγέννησή της,  θα πρέπει πρωτίστως να συνειδητοποιήσει ότι η παραλυτική καχεξία της δεν είναι κυρίως οικονομική και να εργασθεί με σοβαρότητα για μία καθολική ανασύσταση σε  δύο συγκεκριμένους τομείς: τους πολιτικούς θεσμούς και την παιδεία. Και εδώ ακριβώς η μελέτη της αμερικανικής κοινωνίας θα μάς φανεί χρήσιμη.

Χρειαζόμαστε κατεπειγόντως μία θωράκιση των πολιτικών θεσμών ούτως ώστε να παύσει η καταρράκωσή τους και να διαφυλαχθούν ως κόρην οφθαλμού η ισονομία όλων των πολιτών, η δικαιοσύνη και πρωτίστως η αξιοκρατία που θα επιτρέπει στους αρίστους να προχωρούν και να καταλαμβάνουν οποιοδήποτε αξίωμα μόνον με τις ικανότητές τους. Η προκλητική ατιμωρησία των ισχυρών, ο διορισμός των εναλλασσόμενων «ημετέρων», η διαφθορά, η αδιαφάνεια και ο λαϊκισμός που μετατρέπουν την δημοκρατία σε οχλοκρατία θα πρέπει να εγκαταλειφθούν οριστικά και αμετάκλητα συνειδητοποιώντας ότι το επίπεδο μιας δημοκρατίας δεν μετριέται με απροσώπους και αδιαφόρους αριθμούς αλλά με αξίες και χαρίσματα υπευθύνων πολιτών.

stam5

Ομοίως θα πρέπει να ανασυγκροτηθεί η ελληνική παιδεία με ένα εθνικό σχέδιο προοπτικής, όπου το μείζον δεν θα είναι το εξεταστικό σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, αλλά η διαμόρφωση ενός πολίτη με πολύπλευρη προσωπικότητα, κριτική σκέψη, αισθητική αγωγή, βαθιά ανθρωποκεντρική παιδεία αλλά και επικαιροποιημένες γνώσεις συνδεδεμένες με την σύγχρονη πραγματικότητα, πολίτη ικανό να άρχει και να άρχεται βάσει των νόμων κατά την αριστοτελική διατύπωση. Προς αυτήν την κατεύθυνση η παιδεία οφείλει να απαλλαγεί από κάθε χρησιμοθηρική αντίληψη,  τουναντίον  πρέπει να προάγει την φιλομάθεια, την στοχαστική διάθεση και την έρευνα, να απαντά διαρκώς στο πώς και το γιατί, ώστε να λειτουργεί ως μεταμορφωτική δύναμη των ανθρώπων, εμψυχώνοντας ελεύθερες συνειδήσεις και συγκροτώντας υγιείς προσωπικότητες με εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους, καθώς θα εισπράττουν έσωθεν την εικόνα του εαυτού τους από την αξιότητά τους και μόνον. Νοοτροπίες του παρελθόντος, ψυχωτικές εμμονές και πολιτικάντικοι λαϊκισμοί δεν χωρούν σε αυτό το εθνικό σχέδιο παιδείας, που οριστικά πρέπει να τελειώνει με καταθλιπτικά φαινόμενα όπως είναι οι καταλήψεις σχολείων και σχολών, το πανεπιστημιακό άσυλο, που ως άλλοθι παραδίδει τα πανεπιστήμια βορά στον πιο ανοικτίρμονα καννιβαλισμό, το αδιανόητο δικαίωμα ψήφου των φοιτητών στις πρυτανικές εκλογές με αντάλλαγμα την διαρροή θεμάτων στις εξετάσεις και την «διευκόλυνση» για ένα πτυχίο αβρόχοις ποσί, η εισαγωγή σε πανεπιστημιακές σχολές με βαθμολογίες αγραμμάτων, η συντήρηση τμημάτων – φαντασμάτων προς εξυπηρέτηση πελατειακών σχέσεων, η άρνηση των εκπαιδευτικών τόσο στην δευτεροβάθμια όσο και την τριτοβάθμια εκπαίδευση να αξιολογούνται ανά τακτά διαστήματα,  το ένα και μοναδικό σύγγραμμα και άλλα τέτοια συναφή. Επιτακτική μάλιστα κρίνεται η επαναφορά προτύπων σχολείων για αρίστους μαθητές, που θα αποτελούν παραδείγματα προς μίμηση και θα συγκροτήσουν  την εμπροσθοφυλακή μιας πνευματικής ηγεσίας τραγικά κάτωχρης στις μέρες μας. Τα θυέστεια γεύματα, που αναγκάζουν το πιο παραγωγικό κομμάτι της κοινωνίας μας , δηλαδή τους νέους,  να εγκαταλείπουν την χώρα τους άρον – άρον  για να γλυτώσουν την ανθρωποφαγία πρέπει επιτέλους να τελειώσουν!

stam6

Η παρατεταμένη κρίση της ελληνικής κοινωνίας είναι ανυπερθέτως κρίση αρχών. Η αρχοντιά είναι αυτή που ξεθώριασε στον τόπο μας και έδωσε την θέση της στα πιο παρακμιακά στοιχεία που ουδέποτε κατεδέχθη ο ελληνικός πολιτισμός: την ευκολία, την ήσσονα προσπάθεια, το άκοπο κέρδος, την οκνηρία, την επιδειξιομανία. Μέσα σε αυτόν τον σχεδόν σχιζοφρενικό διχασμό όπου άλλη ζωή  ζούμε και άλλη φαντασιωνόμαστε,  συντηρώντας  αυταπάτες περί εθνικής ανωτερότητος, βαυκαλιζόμενοι μάλιστα ως δήθεν, κληρονομικώ δικαίω, επικαρπωτές  και συνεχιστές μακραίωνου πολιτισμού, απαιτείται εξαντλητική προσπάθεια εθνικής αυτογνωσίας. Χρειαζόμαστε καινούργια αρχή με δοκιμασμένες αρχές του δικού μας πολιτισμού, με αίτημα όμως την προσαρμογή τους στον σύγχρονο κόσμο ώστε να ανακτήσουν την ξεθωριασμένη τους μαρμαρυγή.

stam7

Από τις αρχές του 19ου αιώνος η χώρα μας διατηρεί συνεχείς διαύλους επικοινωνίας με την Αμερική μέσα από αλλεπάλληλα μεταναστευτικά κύματα. Σε αυτήν κατέφυγαν και επί το πλείστον πρόκοψαν σε χαλεπούς μάλιστα καιρούς συμπατριώτες μας από την αγροτική, την εργατική και την μεσοαστική τάξη, αλλά και σπουδαίοι καλλιτέχνες και επιχειρηματίες και επιστήμονες. Και τα κατάφεραν με το σπαθί τους! Και είτε επαναπατρίσθηκαν είτε ρίζωσαν εκεί, αποτελούν το φωτεινό παράδειγμα για το τι μπορεί να επιτύχει ο Έλληνας όταν εργασθεί σκληρά και μεθοδικά στο κατάλληλο περιβάλλον. Σήμερα είναι καιρός το πνεύμα της αμερικανικής κοινωνίας – ελληνοθρεμμένο εν πολλοίς – να επιστρέψει στην Ελλάδα και να μας εμπνεύσει ξανά, μέσα σε μια σύγχρονη μετακένωση, για να χρησιμοποιήσω την λέξη που έπλασε το 1805 ο Αδαμάντιος Κοραής προκειμένου να περιγράψει την ανάγκη των πολιτισμών να λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία.

stam8

Η ιστορική ευθύνη είναι μεγάλη. Δεν μένει παρά να την επωμισθούμε σαν άλλοι Άτλαντες με το βλέμμα στραμμένο στον φερώνυμο ανοιχτό ωκεανό και πνευματικό αίτημα στην απεραντοσύνη των ιδεών του,  να τον διαπλεύσουμε και πάλι  ως τολμηροί και επιδέξιοι ποντοπόροι του.

Ο Σταμάτης Κωνσταντινίδης είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων  Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ και Διευθυντής του Γενικού Λυκείου.

 

 

Advertisements

Tagged as: , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: