Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Αγαπάτε αλλήλους, πλην μαύρων;

του Σταμάτη Κωνσταντινίδη

Τότε ἐρεῖ καί τοῖς ἐξ εὐωνύμων. πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τό πῦρ τό αἰώνιον τό ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καί τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. ἐπείνασα γάρ, καί οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν. ἐδίψησα, καί οὐκ ἐποτίσατέ με, ξένος ἢμην καί οὐ συνηγάγετέ με, γυμνός καί οὐ περιεβάλετέ με, ἀσθενής κaί ἐν φυλακῇ καί οὐκ ἐπεσκέψασθέ με.

(Κατά Ματθαῖον,25, 41-44)

stam1

Η ετυμολογία της λέξεως αγάπη είναι σχεδόν άγνωστη καθώς χάνεται στα βάθη των αιώνων εις τρόπον τέτοιο που μόνον υποθέσεις μπορούμε να διατυπώσουμε χωρίς επιστημονική επαλήθευση και βεβαιότητα. Μία εξ αυτών των εικασιών αναγνωρίζει στην λέξη το επίρρημα γαν που σημαίνει πολύ, υπερβολικά και ίσως το ρήμα παίω που θα πει κτυπώ. Με αυτήν λοιπόν την ετυμολογική προσέγγιση αγάπη σημαίνει κάτι που έντονα και σε μεγάλο βαθμό μάς χτυπά και μάς δονεί μέσα μας.

stam2

Ανεξαρτήτως ωστόσο της ετυμολογίας η έννοια υπέστη μία ριζική διαφοροποίηση κατά την διαδρομή της από τον αρχαίο στον χριστιανικό κόσμο, η παρακολούθηση της οποίας μάς πλουτίζει πνευματικά. Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

stam3

Ο αρχαίος άνθρωπος προσέγγιζε την αγάπη με έναν τρόπο εντελώς λογικό και πρακτικό απολύτως, ανάλογο της ορθολογιστικής του αντιλήψεως για τον κόσμο. Έτσι λοιπόν τα συναισθήματα λειτουργούν εντελώς ανταποδοτικά σε μία διαφανή και δίκαιη σχέση αμοιβαιότητος, όπου το συναίσθημά μου ενεργοποιείται από την πράξη του άλλου και εξαρτάται κατ’ ευθείαν από αυτήν. Το «φίλει τόν φιλοῦντα καί μίσει τόν μισοῦντα» περιγράφει ανάγλυφα την απόλυτη αντιστοιχία συναισθημάτων και πράξεων κατ’ ανταποδοτικό τρόπο, ώστε η ευεργετική πράξη και το εξωτερικό φίλιον ερέθισμα να ενεργοποιεί το αίσθημα της αγάπης προς τον πομπό της πράξεως, και αντιστρόφως το πολέμιον ερέθισμα το αίσθημα του μίσους. Σε αυτήν την συναισθηματική δοσοληψία η αγάπη είναι μία διμερής συμφωνία, μία ξεκάθαρη σύμβαση που προϋποθέτει συγκοινωνούντα δοχεία, καθώς πρώτα γεμίζω από τον άλλον και εν συνεχεία αδειάζω κι εγώ. Πρόκειται για έναν μηχανισμό διαρκούς πληρώσεως και κενώσεως, ένα δοῦναι και λαβεῖν το οποίον οριοθετεί με σαφήνεια τα συναισθήματά μου, τα τακτοποιεί λογικά και τα διαχειρίζεται με διαφάνεια μέσα στην κοινότητα χωρίς καταχρήσεις και αλχημείες.

stam4

Σε αυτό το δόσιμο από αυτό που έχω αντιπαρατίθεται η χριστιανική αγάπη, όπου το πρώτο αξιοσημείωτο είναι η υπέρλογη μετατόπισή της. Οι ευαγγελικές προτροπές ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, ἀγάπα τόν πλησίον σου ὡς σεαυτόν και ἀγαπᾶτε καί τούς ἐχθρούς ὑμῶν δεν είναι πλέον εκκαθάριση λογαριασμών, ούτε ισοζύγιο εσόδων και εξόδων αλλά αποκλειστικώς δαπάνη και μάλιστα προς πάντες. Η χριστιανική αγάπη αποτελεί αστείρευτο ξεχείλισμα προς τον συνάνθρωπο, διότι η δεξαμενή των συναισθημάτων μου δεν γεμίζει πλέον από το εξωτερικό ερέθισμα του άλλου αλλά έσωθεν. Αυτό σημαίνει ότι το συναίσθημά μου ενεργοποιείται από μέσα μου, το κοίτασμα εξορύσσεται εκ των ένδον από την προσωπική δηλαδή αλλαγή μου, καθώς φωτισμένος πλέον από τον ανέσπερο Λόγο τής εν αληθεία ζωής, φωταγωγούμαι ολόκληρος και δεν δίνω απλώς  αγάπη αλλά είμαι ψυχή τε και σώματι αγάπη. Όσο επομένως εξαντλούμαι μέσα μου, όσο μεταμορφώνομαι, τόσο περισσότερο αγαπώ και μάλιστα πριν καν σκεφτώ και υπολογίσω, διότι δεν έχω ανάγκη την επιβεβαίωση, χαρίζω αγάπη γιατί δεν μπορώ να ζήσω αλλιώς. Πρόκειται για μία συνεχή και ατερμάτιστη ανακύκληση, για θησαυρό αδαπάνητο που σκορπίζει απλόχερα την κατάφαση της ζωής στους άλλους, ταυτοχρόνως όμως προσφέρει πνευματική υγεία στον δότη, όπως ακριβώς η αιμοδοσία που σώζει ζωές συνανθρώπων αλλά και ανανεώνει το αίμα του αιμοδότη χωρίς να το ελαττώνει.

stam5

Η χριστιανική αγάπη δεν είναι αποθεματική και σίγουρα δεν αποτελεί συναισθηματική διάχυση, συνιστά τουναντίον επαναστατική  πράξη ευθύνης καθώς καλεί σε δεκτικότητα του συνανθρώπου και μάλιστα του αγνώστου μέσα στην δική του συνθήκη. Το γάπα τόν πλησίον σου ς σεαυτόν σημαίνει ανάλαβε τον άλλον ως ευθύνη, η ζωή του να γίνει και δική σου ζωή, η μοίρα του μοίρα σου, άρα πλάτυνε εντός σου και δέξου τον στην διαφορετικότητά του γιατί θα μπορούσες να είσαι στην θέση του. Υπό αυτήν την έννοια το Ευαγγέλιο είναι το πρώτο κείμενο προγραμματικής διακηρύξεως της παγκοσμιότητος, καθώς λόγω του οικουμενικού πνεύματός του καλεί σε ενεργοποίηση της αλληλεγγύης ως στάσης ζωής και περιχώρηση του άλλου ως εαυτού. Όταν δεξιώνομαι όμως μέσα μου τον ξένο, όταν η ζωή του γίνει και δική μου υπόθεση, τότε σημαίνει πως δεν θα παραμείνω απαθής, ούτε η συμπάθειά μου θα εξαντληθεί σε μία εξωτερική πράξη φιλανθρωπίας στην καλύτερη των περιπτώσεων, αλλά αναλαμβάνοντας την ευθύνη που μου αναλογεί θα αγωνιστώ για να του μεταβάλω τις συνθήκες της ζωής του. Το στοίχημα θα είναι να αλλάξω την μοίρα του ώστε να δει κι αυτός Θεού πρόσωπο και άσπρη μέρα. Πώς όμως να αγαπήσω τον πλησίον ως εμαυτόν, όταν πρωτίστως δεν γνωρίζω τον εαυτό μου και δεν ξέρω να τον αγαπώ;

stam6

Δεν υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία ότι πίσω από την ευαγγελική προτροπή υπολανθάνει το πνευματικό αίτημα της αυτογνωσίας, το οποίο προηγείται κάθε αγάπης, φιλαλληλίας και δοτικότητος. Ασφαλώς η προς εαυτόν αγάπη δεν μπορεί να σχετίζεται με αισθήματα ναρκισσισμού, εγωκεντρικότητος και αυτοθαυμασμού, όχι για άλλον λόγο αλλά διότι ο ειδωλολατρικός κατοπτρισμός του εαυτού μας δεν δημιουργεί συνείδηση, εξαντλείται σε καμάρι πεφυσιωμένου εγώ σαν φούσκωμα παγωνιού για να επιδείξει το κάλλος του ιριδικού του χρωματισμού. Τα είδωλα ωστόσο δεν έχουν ζωή, είναι τραυματισμένες ακοινώνητες υπάρξεις συντηρούμενες σε παγωμένους αφιλόξενους τόπους κατεψυγμένων ερήμων χωρίς την θερμότητα των ανθρωπίνων σχέσεων και την ζέση της επικοινωνίας προσώπων.

stam7

Η αγάπη προς εαυτόν επομένως διακρίνεται από αυτοσεβασμό, διεύρυνση της συνειδήσεώς μου και προσπάθεια για ένα συνεχές πλάτεμα του εαυτού μου ώστε ανοίγοντας διαρκώς μέσα μου να αυξάνω τις απαιτήσεις από τον εαυτό μου θέτοντας ες αεί τον πήχυ ψηλότερα. Αγαπώ τον εαυτό μου σημαίνει ότι βιώνω την ανεξάντλητη ουτοπία μου καθώς, κάθε φορά που καταφέρνω να φτάσω κάπου, συνειδητοποιώ ότι ο στόχος απομακρύνθηκε και πάλι, οπότε εκ νέου χαράσσω ρότα. Αγαπώ τον εαυτό μου θα πει αντλώ από την εξάντλησή μου και γίνομαι ανεξάντλητος σε πλεόνασμα νοήματος με το οποίο σημασιοδοτώ την ζωή την δική μου και των γύρω μου αποθεώνοντας την ύπαρξή μου και ανάγοντάς την σε υπεραξία προς χάριν του άλλου. Σε αυτήν την πάλη δεν υπάρχουν τάξεις, αντίπαλος είναι μόνον ο εαυτός μου, ο οποίος προσφέρεται αυτοβούλως προς εκμετάλλευση με συνείδηση μιας πανανθρώπινης θυσίας το αποτέλεσμα της οποίας δεν καρπώνονται οικεία μονοπώλια αλλά κεφαλαιοποιείται σε νοηματοδότηση αληθούς βίου για το κοινό καλό. Έχει και ο μαρξισμός τις αιρέσεις του…

stam8

Όσο γνωρίζω τον εαυτό μου τόσο τον αγαπώ και μαζί του αγαπώ τον συνάνθρωπο φέροντας την ευθύνη του. Αγαπώ τον πλησίον σημαίνει ότι αναγνωρίζω πως «φταίω κι εγώ», όχι ως ενοχική παραδοχή αλλά ως συνειδητοποίηση του ελλείμματός μου που με καλεί σε διαρκή εγρήγορση και αιτείται δραστική αυθυπέρβαση. Όταν όμως η αγάπη στερείται αυτογνωσίας, τότε αίρεται και η εμπιστοσύνη προς τον εαυτό μας, η έλλειψη της οποίας καταγράφεται σε μόνιμη μετάθεση της ευθύνης και αναζήτηση στηριγμάτων στα οικεία μόνον πρόσωπα που προσφέρονται να επουλώνουν τραύματα και να παρέχουν άσυλο από τους απηνείς εξωτερικούς «διώκτες». Έτσι το εγγύς οικογενειακό περιβάλλον περιθάλπει, αφού πρώτα έχει ευνουχίσει τα μέλη του, προσφέροντας παρηγορητική παραμυθία και ασφάλεια από τον οποιονδήποτε κίνδυνο.

stam9

Δημιουργούνται λοιπόν δύο κόσμοι, ο φίλιος εντός και ο πολέμιος εκτός με δεδηλωμένη εξ αρχής την παραδοχή ότι ο εκτός κόσμος ο μακράν ημών απεργάζεται το κακό, μηχανορραφεί και υπονομεύει το οτιδήποτε. Η ζωή μου τώρα με την ζωή του άλλου γίνονται αποκλίνοντες δρόμοι, δεν θα συναντηθούν ποτέ, άρα παύει το οποιοδήποτε ενδιαφέρον και η αλληλεγγύη όχι απλώς υποχωρεί αλλά μετατρέπεται σε φιλυποψία και δυσπιστία. Αίφνης η κοινωνική άνοδος του γείτονα συνεπάγεται οπωσδήποτε τον αθέμιτο πλουτισμό του, η εθνική μας κρίση είναι προμελετημένο σχέδιο Εβραίων και μασόνων ή προϊόν της αναλγησίας των δυτικών, η ανεργία και η εγκληματικότης σχετίζονται αποκλειστικώς με τους Αλβανούς και τους «μαύρους» που παρασιτικά ζουν στην χώρα μας, ενώ η ύφεση του θρησκευτικού μας αισθήματος και η απειλή της πίστεως συλλήβδην εξισώνονται με παρασκηνιακές ενέργειες επικατάρατων παπικών καθολικών όσο και ανομολόγητα σχέδια φονταμενταλιστών μουσουλμάνων.

stam10.

Ολόκληρο το σύμπαν συνωμοτεί εναντίον μας! Πώς να καρπίσει όμως έτσι η αγάπη και η αλληλεγγύη για τον συνάνθρωπο, όταν υπάρχει παντελής έλλειψη χωρητικότητος του άλλου και μία παθολογική ετεροφοβία που μάς κλείνει διαρκώς στον εαυτό μας, τους «δικούς μας» και μάς βολεύει στην βολή και την μονιμότητα του ασφαλούς οικογενειακού περιβάλλοντος; Η μονιμότης των δημοσίων υπαλλήλων που τίθεται στο απυρόβλητο όλων των κυβερνήσεων και αντιμετωπίζεται περίπου σαν θέσφατο δεν είναι αποκομμένη από την ασφάλεια του οικογενειακού περιβάλλοντος, αφού, πριν μονιμοποιηθεί κανείς στο δημόσιο μονιμοποιείται πρώτα στην οικογένειά του χωρίς ούτε να απολύεται ποτέ ούτε να ακολουθεί εθελούσια έξοδο. Ασφαλώς δεν είναι τυχαίο ότι η χώρα μας συγκαταλέγεται στις τελευταίες θέσεις σε προσφορά εθελοντικής εργασίας, αντιθέτως επίσης δεν είναι καθόλου συμπτωματικός ο παροξυσμός της ελληνικής οικογένειας να βολέψει το παιδί της πατώντας επί πτωμάτων, αδιαφορώντας για την αξιοκρατία και την ισονομία και ανάγοντας σε ηθικό και δίκαιο το στενό οικογενειακό συμφέρον. Μέσα σε αυτούς τους αποπνικτικούς δεσμούς αίματος δεν χωρεί το τίμιο αίμα Εκείνου που έκοψε με κοφτερή μάχαιραν κάθε δεσμό γιου με πατέρα, μάνας με κόρη, πεθεράς με νύφη επί σωτηρία της αληθείας που υπερβαίνει την μερικότητα της οικογένειας και ανάγεται σε καθολικό γεγονός συνειδήσεως υπεράνω του οποίου δεν κατισχύει τίποτε, υπενθυμίζοντας μάλιστα την αναξιότητα οιουδήποτε προδίδει την παραδοχή της φιλτέρας αληθείας.

stam11

Όταν επομένως πριν λίγα χρόνια ο επίσκοπος Θεσσαλονίκης απογοητευμένος δήλωνε ότι «μαύρισε ο τόπος μας» εννοώντας προφανώς την υπερσυγκέντρωση εγχρώμων μεταναστών στο κέντρο κυρίως της Αθήνας, άθελά του διατύπωνε με τον καλύτερο τρόπο τον διχασμό του σημερινού ανθρώπου, καθώς την ώρα που λεκτικά επικαλείται τον Χριστό την ίδια στιγμή τον αρνείται πριν αλέκτορα φωνήσαι, διότι υποβιβάζει την διδασκαλία Του από βιωματική εμπειρία ανανηπτική της συνειδήσεως, σε ένα ευτελές ιδεολόγημα χειρίστης πολιτικάντικης ρητορείας εγείρουσας δακρύβρεχτο εθνικοπατριωτικό συναίσθημα – μελό – προς άγραν ανέξοδων χειροκροτημάτων.

stam12

Η διαπίστωση ότι «μαύρισε ο τόπος μας» σημαίνει πρωτίστως ότι μαύρισε η καρδιά μας και κυρίως τα μάτια μας, το λυχνάρι δηλαδή του σώματός μας κατά την ευαγγελική περικοπή. Η μαύρη καρδιά βλέπει μαύρα, το μαύρο μυαλό ζει και ονειρεύεται ασπρόμαυρα, αντιθέτως η αγαπητική ατενίζει πάλλευκα με προοπτική και παραδίδεται πάναγνα στην κοινή μοίρα των ανθρώπων, διότι αντιλαμβάνεται ότι από τα παιχνιδίσματα της τύχης κάλλιστα θα μπορούσε να είχε βρεθεί στην θέση τού συνανθρώπου με άλλο χρώμα, άλλη εθνικότητα, άλλο θρήσκευμα και άλλον πολιτισμό. Αθώος δεν είναι κανείς σε αυτόν τον κόσμο και η μοναδική αθωότης σχετίζεται με την ανάληψη της ευθύνης του άλλου ως συναποδοχή της ενοχής τουλάχιστον επί ηθική αυτουργία. Η ειλικρινής συγγνώμη προς όλους και η αναγεννητική μετάνοια μετά την συντριβή και την πτώση οδηγούν στα εγκαίνια ενός βίου που δεν αποτελεί κανονιστική διεκπεραίωση ώστε να έχω απλώς ήσυχη την συνείδηση αλλά βαθύ πνευματικό αίτημα πραγματικής μεταμορφώσεως και ανακαινίσεως του εαυτού. Δεν αλλάζω για να κερδίσω τον παράδεισο, αλλάζω για να απολέσω τον κακό εαυτό μου, η αλλαγή μου δεν εξαργυρώνεται με ανταλλάγματα, νικά μέσα μου το κακό και το μετατρέπει από διογκωμένη παθητική εγωπάθεια σε εκλεπτυσμένη ενέργεια φιλαλληλίας.

stam13

Όσο βαθαίνω και πλαταίνω μέσα μου, τόσο δίνω χώρο στους άλλους, η ανακάλυψη του εαυτού μου είναι και ανακάλυψη του πλησίον μου, τότε γίνομαι συνάνθρωπος, δηλαδή αίρω τον σταυρό του άλλου, επωμίζομαι την δική του ζωή και τα δικά του βάρη. Χωρίς να παύω να είμαι ο εαυτός μου απλώνομαι ταυτοχρόνως σε όλες τις δυνατές παραλλαγές του, αφού, οικειοποιούμενος το ξένο ως δικό μου, γίνομαι δυνάμει ο καθείς με ανυπόκριτη διάθεση ανθρωποφιλίας και ευθυνοφιλίας υπέρ πάντων. Αντιθέτως, το κλείσιμο στον εαυτό μου με στενεύει, με καταδικάζει σε συρρίκνωση εσωτερική, όπου αγνοώντας τον διπλανό μου χάνω στο τέλος και τον εαυτό μου και συντρίβομαι από ήττα ταπεινωτική που με μεταλλάσσει από υπεύθυνο συνάνθρωπο σε ανεύθυνο πληνάνθρωπο. Πολύ συχνά μάλιστα το πνευματικό μου έλλειμμα αιτείται το έλλειμμα του άλλου ως φυσικής υπάρξεως. Όλες οι ανά τους αιώνες θηριωδίες και βαρβαρότητες δεν ήσαν παρά τέτοιου είδους αναπηρίες και αγκυλώσεις.

stam14

Ο Δάντης έλεγε ότι πίνοντας το νερό του Άρνου έμαθε να αγαπά πολύ την Φλωρεντία, πατρίδα του ωστόσο θεωρούσε ολόκληρη την οικουμένη. Αλίμονο εάν ο γενέθλιος τόπος δεν έχει οικουμενικό ορίζοντα και αν, αντί να με ανοίγει, με κλείνει ασφυκτικά μέσα του. Η οικογένεια που κόβει τα φτερά στα νέα μέλη της, τα κρατά καθηλωμένα και εξαρτημένα στους κόλπους της δημιουργώντας συνθήκες συγχρόνων «Κωσταλέξι». Η δε πατρίδα που φυλακίζει στα σύνορά της αναγορεύεται σε τύραννο καταδυναστεύοντα συμπλεγματικούς πολίτες με φοβικά σύνδρομα και αποπνικτική εθνοστρέφεια. Εάν δεν γινόμαστε άσωτοι υιοί στην οικογένειά μας και μετανάστες στην πατρίδα μας όχι μόνο για  να αισθανθούμε τον πόνο του άλλου και να έρθουμε στην θέση του αλλά για να ευρύνουμε εντός μας αναλαμβάνοντας την ευθύνη της ζωής και την ευθύνη του άλλου υπερβαίνοντας την ασφάλεια του μικρόκοσμού μας, δεν θα δημιουργήσουμε ποτέ συνθήκες ενός καλύτερου κόσμου. Το μυστικό είναι παλαιό και μάς καλεί να φέρουμε διαρκώς το απολύτως μακράν στο απολύτως εγγύς. Στην σεισάχθεια των ανθρωπίνων ψυχοδραμάτων το θεοφόρο πνεύμα λυτρωτικά ελευθερώνεται από κάθε βάρος, ανάλαφρο και φωτεινό διαχέεται στον ορίζοντα του κόσμου σαν ουράνιο τόξο, αναπτερώνοντας ελπιδοφόρα το ηθικό και αναβαπτίζοντας την μοναχική μας ύπαρξη στα ιαματικά νερά μιας οικουμενικής αγάπης που δοξάζει τον Θεό και εξυψώνει τον άνθρωπο.

Ο Σταμάτης Κωνσταντινίδης είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων  Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ και Διευθυντής του Γενικού Λυκείου.

stam15

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: