Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Αθήνα. Στις όχθες του Ιλισού, περίπου το 420 π.Χ.

του Pedro Olalla

Ο Σωκράτης και ο νεαρός Φαίδρος διέσχισαν τα τείχη επεκτείνοντας τον περίπατό τους μέχρι το ιερό του Πανός, στις όχθες του Ιλισού. Καθισμένοι τώρα κάτω από έναν πελώριο πλάτανο, αναπαύονται και συζητούν στον ίσκιο, ακούγοντας την πολύβουη χορωδία των τζιτζικιών. Πριν από μια στιγμή, ο Σωκράτης διηγήθηκε χαμογελώντας στον Φαίδρο όσα λένε γι αυτά τα μικρά πλάσματα: ότι μια μέρα δέχτηκαν από τις Μούσες το χάρισμα να μην χρειάζονται τροφή, να περνούν τη ζωή τους αφοσιωμένα στο τραγούδι και να πληροφορούν τούτες τις θεότητες, προστάτιδες της ομορφιάς και της δημιουργίας, ποιοι άνθρωποι τις τιμούν σ’ αυτόν τον κόσμο.

olala1

Η σχέση του Σωκράτη με το θείο είναι ένα μυστήριο, και όχι μόνο για τον Φαίδρο. Ο Σωκράτης λέει πως πρέπει να σεβόμαστε και να εκτιμούμε το αόρατο. Πιστεύει σε μια παρόρμηση θρησκευτική, φυσική, που δεν έχει αποκαλυφθεί, που δεν υπόκειται σε δόγματα και που βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη, σε μια μύχια πίστη που στηρίζεται αποκλειστικά στη συνείδηση, και ακριβώς επειδή νιώθει κοντά στο θείο, απεχθάνεται όση ανθρώπινη κακία παρεμβάλλεται. Ωστόσο, μαζί με τούτο, ο Σωκράτης θεωρεί φρόνιμο να λατρεύει ο καθένας τους θεούς σύμφωνα με το τελετουργικό της πόλης του, να τιμά όλους τους δαίμονες και ήρωες, και να προσκυνά ιδιαίτερα τα ιερά και τις εικόνες που κληρονόμησε από τους γονείς του. Ο πιο ζωηρός αθλητής της λογικής παραδέχεται ενώπιόν της ένα σύνορο, την  ευλάβεια, και αυτό το ειλικρινές συναίσθημα μοιάζει να έχει βρει σε εκείνον μια προσωπική και γαλήνια κατοικία, μακριά από τους Ίωνες φυσικούς και τους αφελείς ορθολογιστές.

Εδώ και αρκετή ώρα, πλάι στο βουητό της κρήνης των Νυμφών, ο Σωκράτης και ο Φαίδρος διώχνουν τη ραστώνη του μεσημεριανού ύπνου καλλιεργώντας τον διάλογο. Ένας πλούσιος σε τεχνάσματα λόγος του Λυσία, του γιου του Συρακούσιου Κέφαλου, ήταν η αφορμή για να επικρίνουν τους σοφιστές που σκόπιμα κρύβουν την αλήθεια πίσω από το προκάλυμμα του αληθοφανούς. Μίλησαν επίσης για τον αληθινό έρωτα, αυτό το θεόσταλτο παραλήρημα που εμπνέει στις ψυχές όσων το ζουν πράξεις πολύ πιο ευγενείς από την ανθρώπινη φρονιμάδα. Παρενοχλώντας την αλήθεια με τις ερωτήσεις του, ο Σωκράτης ισχυρίστηκε και πάλι ότι η αρετή υπάρχει και είναι συνδεδεμένη με την ικανότητα να διακρίνει κανείς το καλό, και αυτές τις στιγμές, επιστρέφοντας στον Λυσία και στους συνθέτες λόγων, δηλώνει στον νεαρό του φίλο πως το γραπτό κείμενο έχει αξία μόνον αν έχει συνταχθεί ερευνώντας την αλήθεια χωρίς προκαταλήψεις, αν εκείνος που γράφει είναι παράλληλα ικανός να θέσει υπό δοκιμή όσα έχει γράψει, να τα υποστηρίξει με ζωντανά λόγια, να διατηρήσει σε κίνηση όσα σκέφτεται και να μεταδώσει αυτόν τον σπόρο σε άλλους, ώστε να δημιουργήσουν κάτι καινούργιο που θα τους φέρει πιο κοντά στην ευτυχία.

Ο Φαίδρος λέγοντας ότι όσα μόλις άκουσε είναι όμορφα, ρωτά τον Σωκράτη ποιο όνομα θα έδινε σε όποιον αφιερώνεται με ζήλο σε αυτήν την ελεύθερη συζήτηση της αλήθειας. Ο Σωκράτης, θεωρώντας ότι το όνομα σοφός είναι υπερβολικά μεγάλο και χαρακτηριστικό μόνο της θεότητας, δίνει, πιο ταπεινά, αυτό του φίλου της σοφίας: φιλόσοφος. Ύστερα, καθώς ο ήλιος έχει αρχίσει να δύει, προτείνει να αποχαιρετήσουν με ευγνωμοσύνη τους θεούς της άγριας φύσης και να γυρίσουν πίσω.

Ω, φίλε Πάνα, και άλλες θεότητες αυτού του μέρους! Επιτρέψτε μου να φτάσω την εσωτερική ομορφιά, και ό,τι εξωτερικό έχω να είναι φίλος με ό,τι έχω μέσα μου. Να θεωρώ πλούσιο τον σοφό, και όλα μου τα πλούτη να είναι αυτά που μπορεί να φέρει μαζί του ένας συνετός άνθρωπος. Ζητάμε άλλο τίποτα Φαίδρε; Με αυτά που παρακάλεσα εμένα μου αρκεί.

 

Πλάτων, Φαίδρος

Ξενοφών, Απομνημονεύματα IV

Tovar A., Vida de Socrates, Circulo de Lectores. Barcelona 1984 (1947)

Θεοδωρακόπουλος Ι., «Η ακμή της ελληνικής φιλοσοφίας», Ιστορία Ελληνικού Έθνους, τ. γ΄ 2, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα 1975

Nehamas A., “Socrates”, The Oxford Classical Dictionary, Oxford University Press, 1996.

 

Το κείμενο αυτό αποτελεί αναδημοσίευση από το βιβλίο του Pedro Olalla «Ελλάδος Ελάσσων Ιστορία», των Εκδόσεων Παπαζήση.

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: