Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Η αλληγορία του Σπηλαίου

της Μαριάννας Ντούβλη και της Αθανασίας Χατζηγιαννάκη

Ο μύθος ήδη από την αρχαιότητα αποτελούσε τον καθρέπτη κάθε κοινωνίας, αναδεικνύοντας τα έθιμα, τις παραδόσεις της και τις αντιλήψεις των ανθρώπων. Πρόκειται για μια αλληγορία, μέσα από την οποία οι άνθρωποι ήθελαν να θέσουν διάφορους προβληματισμούς και να περάσουν κάποιο μήνυμα. Ένας από τους σημαντικότερους μύθους είναι ο «Μύθος του σπηλαίου» (Πλάτωνος Πολιτεία, Βιβλίο Ζ), ο οποίος με τη διαχρονικότητά του έχει επηρεάσει την ανθρώπινη σκέψη σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι ένα πολυδιαβασμένο κείμενο που πραγματεύεται την αξία της παιδείας και προσφέρει την ευκαιρία για πλούσια και διεισδυτική ερμηνευτική ανάλυση.

ntouv1

Ο Μύθος τους σπηλαίου ξεδιπλώνεται μέσα από το διάλογο του Σωκράτη με τον Γλαύκωνα. Αρχικά ο Σωκράτης παρακινεί τον Γλαύκωνα να φανταστεί μια υπόγεια σπηλιά που το άνοιγμά της είναι ελεύθερο στο φώς. Στο βάθος της σπηλιάς μακριά από το φως βρίσκονται από την παιδική τους ηλικία αλυσοδεμένοι από τα σκέλη και τον αυχένα κάποιοι δεσμώτες. Έτσι μένοντας ακινητοποιημένοι δεν έχουν τη δυνατότητα να στρέφουν το κεφάλι τους και να βλέπουν τους συνδεσμώτες τους. Πίσω από αυτούς υπάρχει μια φωτιά και  ανάμεσα στη φωτιά και στους δεσμώτες, στην επιφάνεια του εδάφους , περνάει ένας δρόμος παράλληλα στον οποίο είναι χτισμένο ένα τειχάκι. Κατά μήκος σ’ αυτό το τειχάκι κάποιοι άνθρωποι μεταφέρουν διάφορα σκεύη των οποίων οι σκιές προβάλλονται στον τοίχο όπου κοιτούν οι δεσμώτες. Ακούγοντας τις φωνές των ανθρώπων που περνούν από το δρόμο θεωρούν οι δεσμώτες ότι οι σκιές είναι αυτές οι οποίες μιλούν. Συνήθιζαν  έτσι να δίνουν βραβεία σε όποιον διέκρινε γρηγορότερα και καθαρότερα τα αντικείμενα που έβλεπαν.

ntouv2

 Ξαφνικά, κάποιος από τον «πάνω κόσμο» κατεβαίνει και ελευθερώνει από τα δεσμά έναν από τους δεσμώτες και δια της βίας τον τραβά προς τα έξω από ένα ανέβασμα κακοτράχαλο και απότομο. Στο ανέβασμά του, αντικρίζοντας, τις πρώτες μαρμαρυγές νιώθει σωματικό άλγος και πιστεύοντας ότι αυτό που ζούσε ήταν η πραγματικότητα, εύλογα θα προτιμούσε να επιστρέψει. Αρχίζει έτσι σιγά σιγά να νιώθει οδύνη και αγανάκτηση, αυτός όμως  που τον έλυσε τον εξαναγκάζει και τον σέρνει προς την έξοδο της σπηλιάς. Μόλις βγαίνει στο φως τα μάτια του πλημμυρισμένα από την εκτυφλωτική λάμψη πονάνε και δεν μπορεί ο ίδιος να αντικρύσει τα πράγματα γύρω του. Έτσι, στην αρχή, θα διέκρινε ευκολότερα τις σκιές, έπειτα τα είδωλα των ανθρώπων και των άλλων πραγμάτων στο νερό και ύστερα τα ίδια τα πράγματα. Θα έβλεπε ευκολότερα τον ουρανό, τη νύχτα με το φως των άστρων και του φεγγαριού και τελευταίο από όλα θα μπορούσε να αντικρύσει καθ’ αυτόν τον ήλιο. Μόλις αντιληφθεί την πραγματικότητα θεωρεί τυχερό τον εαυτό του και νιώθει οίκτο για τους υπολοίπους δεσμώτες. Έτσι αποφασίζει να ξανακατέβει στη σπηλιά, να τους λύσει από τα δεσμά και να τους ανεβάσει επάνω. Όταν τους αποκαλύπτει την αλήθεια αυτοί τον καγχάζουν, τον περιγελούν και αν είχαν τη δυνατότητα θα τον σκότωναν.

ntouv23

Ο ίδιος ο Σωκράτης στην αρχή του διαλόγου συσχετίζει το μύθο με την παιδεία και την απαιδευσία. Παραλληλίζει τον κακοτράχαλο δρόμο που οδηγεί από την σπηλιά στην έξοδο με τον μοναχικό και προσωπικό αγώνα για τη κατάκτηση της παιδείας. Ο απελευθερωμένος δεσμώτης συμβολίζει τον άνθρωπο που μέσω της παιδείας έχει λυθεί από τα δεσμά της άγνοιας και ως ειδήμων πλέον επωμίζεται  την ευθύνη να μεταλαμπαδεύσει τις γνώσεις  του στους υπολοίπους δεσμώτες. Για τον πεπαιδευμένο δηλαδή άνθρωπο, η αλήθεια είναι μία πράξη γενναιοδωρίας προς τον συνάνθρωπο. Με λίγα λόγια η παιδεία είναι η περιαγωγή, η στροφή δηλαδή του ανθρώπου στη γνώση, ο αγώνας να ξεφύγει από το σκοτάδι και να αντικρύσει τον ήλιο, το ανώτατο δηλαδή σημείο γνώσης. Κατά τον Πλάτωνα η τέχνη της περιαγωγής της ψυχής προς το Αγαθό είναι η βαθύτατη επίδραση σε ολόκληρη την προσωπικότητα του ανθρώπου.

Ο ήλιος, η Ιδέα του Αγαθού αποτελεί  το ζητούμενο και στη σημερινή εποχή, μια εποχή που διέπεται από έλλειψη ουσιαστικής ανθρωπιστικής παιδείας. Όπως οι δεσμώτες διακρίνονταν από μια βαθύτατη ελλειμματική παιδεία, λόγω έλλειψης κριτηρίων, έτσι και τα παιδιά στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα δέχονται άκριτα και αβασάνιστα μια πληθώρα πληροφοριών, μέσω της αποστήθισης. Στόχος επομένως της σημερινής εκπαίδευσης  δεν είναι η προσέγγιση της Αλήθειας, του φωτός, αλλά η συσσώρευση στείρων γνώσεων. Στα πλαίσια της σημερινής παιδείας, ο βασικός ρόλος των καθηγητών είναι αντίστοιχος με αυτό του φιλοσόφου, του απελευθερωμένου δηλαδή δεσμώτη. Αναλυτικότερα ο ρόλος τους έγκειται στο να επιστρέψουν στο σκοτεινό σπήλαιο και να ξεκινήσουν την προσπάθεια απελευθέρωσης των μαθητών με όπλο τους τη γνώση.

 ntouv4

Ο Μύθος του σπηλαίου μας δίνει το έναυσμα να αναθεωρήσουμε τις παραδεδεγμένες μέχρι πρότινος αλήθειες, να επιδιώξουμε την κατάκτηση του Φωτός, της αλήθειας της ζωής. Η Αυτοκριτική αποτελεί τη σπουδαιότερη αρωγό που θα μας οδηγήσει στην Αυτογνωσία. Ο δρόμος αυτός όμως θα είναι δύσκολος και ανηφορικός και η ανακάλυψη της αλήθειας θα είναι μια στιγμή συντριβής, μια στιγμή όπου ο άνθρωπος απεκδύεται τον εαυτό του. Ωστόσο μόνο έτσι επέρχεται η τελείωση του ανθρώπου και διαμορφώνεται μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, ενώ ταυτόχρονα αναδύεται η ιδιοπροσωπία του και τον καθιστά μοναδικό.

Δείτε το βίντεο

Η Μαριάννα Ντούβλη και η Αθανασία Χατζηγιαννάκη είναι μαθήτριες της Β΄ Λυκείου των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

 

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , , ,

1 Response »

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: