Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Η νίκη των σοφιστών και η παιδεία των σκιών

του Σταμάτη Κωνσταντινίδη

Εάν κάποιος σοφιστής παρατηρούσε τα εκπαιδευτικά πράγματα στην χώρα μας θα ένιωθε βαθιά ικανοποίηση, καθώς ολόκληρο το μοντέλο της σοφιστικής παιδαγωγικής δικαιώνεται περίτρανα. Το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδος ενστερνίζεται απολύτως τα σοφιστικά πρότυπα παρέχοντας μία παιδεία στείρων γνώσεων και αδιάφορων πληροφοριών, χωρίς να ενδιαφέρεται καθόλου για το εσωτερικό άνοιγμα του νέου ανθρώπου και το πλάτεμα της συνειδήσεώς του.

sofistes1

Τα μαθήματα γίνονται με την μορφή διαλέξεων, όπου ο εκπαιδευόμενος απλώς ακούει και μαθαίνει απομνημονεύοντας παθητικά, χωρίς να μετέχει ενεργά στην όλη εκπαιδευτική διαδικασία ερευνώντας, κρίνοντας και αξιολογώντας. Ο στόχος μιας τέτοιας παιδείας είναι εντελώς χρησιμοθηρικός, καθώς δεν πασχίζει για την μεταμορφωτική πορεία του νέου ανθρώπου και την σύνδεσή του με τον κόσμο των αξιών και των νοημάτων αλλά μεριμνά αποκλειστικώς για την πάση θυσία εισαγωγή του σε κάποια πανεπιστημιακή σχολή που θα τον καταξιώσει κοινωνικά, αφού θεωρεί τις σπουδές μονόδρομο και το πτυχίο πολύτιμο χρυσό, η εξαργύρωση του οποίου οδηγούσε, μέχρι πρότινος τουλάχιστον, στον πολυπόθητο και ασφαλή διορισμό στο Δημόσιο. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε το γεγονός ότι, όταν στην Ελλάδα συζητούμε για αλλαγές στο εκπαιδευτικό σύστημα, η οποιαδήποτε συζήτηση εξαντλείται στο σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και όχι στην διαμόρφωση του χαρακτήρα ενός πολίτη με ολοκληρωμένη προσωπικότητα τόσο ψυχοπνευματικά όσο και σωματικά.

sofistes2

Σε αυτήν την καταθλιπτική παιδεία που παράγει ανθρώπους χωρίς κρίση, φαντασία και πρωτοβουλίες, αντιπαρατίθεται η σωκρατική διαλεκτική, που μέσα από τις ερωτοαποκρίσεις καλεί τον μαθητή σε μία γνώση ενεργητική και κριτική, που αμφισβητεί τα δεδομένα και αποδέχεται ως αληθινό μόνον ό,τι απορρέει από την εξαντλητική βάσανο της λογικής επεξεργασίας των δεδομένων. Στο έβδομο βιβλίο της Πολιτείας ο Πλάτων αφηγείται διά στόματος του θεατρικού Σωκράτη τον περίφημο «μύθο του σπηλαίου», το πιο γοητευτικό ίσως κείμενο στην ιστορία της φιλοσοφίας, καλώντας μας σε δημιουργική ερμηνεία ούτως ώστε να εννοήσουμε το αληθινό νόημα της ουσιαστικής παιδείας στην ζωή μας.

sofistes3

Θα σταθώ πολύ επιλεκτικά σε συγκεκριμένα σημεία του μύθου [Πολιτεία 514a-517a] παρακολουθώντας την ανάνηψη του δεσμώτη από τον κόσμο των σκιών του σπηλαίου έως την άνοδό του στον επάνω κόσμο και την θέαση στο τέλος του ίδιου του ήλιου. Η λύσις και η ίασις από τα δεσμά και την αφροσύνη γίνεται ασφαλώς με την συνδρομή του φωτισμένου, του ειδικού, καθώς ποτέ δεν μπορεί να δημιουργήσει προϋποθέσεις καλύτερης ζωής ο αφώτιστος και μη ειδήμων. Η παίδευσις του δεσμώτη περνά μέσα από τον εξαναγκασμό του, διότι ελλείψει κριτηρίων αληθείας ο ίδιος αντιστέκεται, υπενθυμίζοντάς μας την άρρηκτη σύνδεση της ελευθερίας με την γνώση και την ευθύνη, περνά όμως και μέσα από σπαρακτικό πόνο που είναι ταυτοχρόνως και σωματικό άλγος και ψυχική οδύνη και συνολική αγανάκτηση, διότι κάθε οριακή στιγμή αυτογνωσίας και μεταβάσεως από το σκοτάδι στο φως είναι επώδυνη και σπαρακτική. Η ανάβαση είναι τραχεία και χρονοβόρα και απαιτεί την υπομονή και την επιμονή, καθώς βαθμιαία η αρχική απορία και αποστροφή του δεσμώτη οδηγούν στην γέννηση του καινούργιου εαυτού του, που, όταν καταφέρει να δεξιωθεί, μπορεί πλέον να βλέπει με διαφορετικά μάτια συνειδητοποιώντας το ψέμα στο οποίο ζούσε, θεωρώντας τυχερό τον εαυτό του για την αλλαγή αυτή και οικτίροντας τους συνδεσμώτες του, τους οποίους θα ήθελε να φωτίσει ώστε να απαλλαγούν και αυτοί από την πλάνη.

sofistes4

Η παιδεία, μάς λέγει ο Πλάτων, είναι περιαγωγή ψυχής, που σημαίνει μεταστροφή ολόκληρου του ανθρώπου προς το φως και όχι ασφαλώς προσθήκη γνώσεων και πληροφοριών. Με αυτό ως δεδομένο καλούμαστε να στοχαστούμε, αντιλαμβανόμενοι ότι η μόρφωση έχει νόημα μόνον εάν λειτουργεί ως μεταμόρφωση του ανθρώπου που θα είναι σε θέση να διαθέτει αληθινά κριτήρια αλλά και να αναλαμβάνει διαρκώς την ευθύνη έναντι των πάντων. Όσο βεβαίως κατανοούμε  την παιδεία μόνον ποσοτικά, τόσο θα δημιουργούμε πολίτες που θα βλέπουν μέσα από παραμορφωτικούς φακούς συναθροιζόμενοι σε μία ακατέργαστη μάζα και συγκροτώντας την εμπροσθοφυλακή μιας αφόρητης μετριοκρατίας στηριζόμενης στο προσωπικό της βόλεμα και αρνούμενης την οποιαδήποτε αλλαγή. Δεν είναι συμπτωματικό το γεγονός ότι αυτή η παιδεία είναι αλλεργική προς τους αρίστους και αξιόλογους ανθρώπους, τους οποίους με κάθε ευκαιρία εξοστρακίζει, είτε πρόκειται για αντιδράσεις στην επαναφορά  προτύπων σχολείων με αρίστους μαθητές, είτε την πεισματική άρνηση αξιολόγησης των εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, είτε την απόρριψη ικανών πανεπιστημιακών δασκάλων και τις οικογενειοκρατικές προσλήψεις μετρίων, είτε την παιδιάστικη ιδεοληπτική εμμονή που απαγορεύει την ίδρυση σοβαρών ιδιωτικών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, την στιγμή που ως χώρα ξοδεύουμε ετησίως 950 εκατομμύρια ευρώ για τα εξωσχολικά φροντιστήρια αλλά και άφθονο συνάλλαγμα προς πανεπιστήμια του εξωτερικού για όσους θέλουν να σπουδάσουν εκτός Ελλάδος!

sofistes5

Μέσα στους κλυδωνισμούς της ελληνικής κοινωνίας αποτελεί μοναδική ευκαιρία να αντιληφθούμε ότι η έξοδος από την κρίση δεν θα επέλθει με το πρωτογενές πλεόνασμα αλλά με την αλλαγή της νοοτροπίας και την ίαση  των παθογενειών μας που μάς μετέτρεψαν σε δεσμώτες στα πιο ερεβώδη σπήλαια. Η πορεία προς την  άνοδο προβλέπεται όντως τραχεία, η έξοδος όμως προς το πραγματικό φως θα γίνει μόνο μέσα από μία αληθινή παιδεία όχι των σκιών αλλά των νοημάτων.

Ο Σταμάτης Κωνσταντινίδης είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων  Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ και Διευθυντής του Γενικού Λυκείου.

sofistes6

Advertisements

Tagged as: , , , , , , , , , , , , , ,

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: