Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Επίκαιροι εχθροί και η ιστορία…

Της Πηνελόπης Λεοντίου

«Σήμερα έχουμε τρεις εχτρούς. Την Ευρωπαϊκή οικονομική ελίτ ,την εσωτερική διαφθορά και την άνοδο του φασισμού. Το νου σας λοιπόν κι από τις τρείς πλευρές να πολεμηθούν με νόμιμα μέσα.

Την δημοκρατία δεν την καταργείς με την ελευθερία της αλλά την βελτιώνεις.»

Κείμενό του Νάνου Βαλαωρίτη για το αντιφασιστικό φεστιβάλ στην Καλαμάτα

Το νου μας! Οι απανταχού άνθρωποι, οι κατ’ ουσίαν δημοκράτες, όσοι συνειδητά πιστεύουμε στον ανθρωπισμό και τις αξίες του, όσοι θεωρούμε χρέος μας την υπεράσπιση της διαφορετικότητας… το νου μας… «Να πολεμήσουμε με νόμιμα μέσα τους τρεις νέους εχθρούς».

pinel1

Ρομαντικές επαναστατικές απόψεις;  Λόγος παθιασμένος ; Ή μήπως αναγκαιότητα; Από την ταπεινή μου θέση, θα υποστηρίξω πως είναι μάλλον το τελευταίο. Δεν θα μιλήσω για τα πολύπλευρα και ανησυχητικά νεοφασισιστικά φαινόμενα. Τα γευόμαστε καθημερινά και – δυστυχώς – επιμελώς προβεβλημένα από τα σύγχρονα  Μέσα Ενημέρωσης… θα σταθώ στο τι μπορούμε να κάνουμε εμείς, καθένας από τη θέση του και με τη «δύναμή του», αναζητώντας τα «νόμιμα μέσα», αυτά που βελτιώνουν τη δημοκρατία.

Είμαστε δάσκαλοι και κάθε χρόνο «δοξάζουμε τους ήρωες» που αντιστάθηκαν στο φασισμό…  Ποιήματα, συγκινητικά τραγούδια, παρελάσεις …Μνήμες που δείχνουν μακρινές στα μάτια των παιδιών μας… Το ίδιο αισθάνεται κανείς και στη διάρκεια της διδασκαλίας των  αντίστοιχων ενοτήτων της προβλεπόμενης ύλης ( Ιστορία Στ΄ Δημοτικού, Γ΄ Γυμνασίου, Γ΄ Λυκείου)…  Τα παιδιά ακούνε… αποστηθίζουν όρους και ονόματα. Στην καλύτερη των περιπτώσεων παρακολουθούν προβολές, ιστορικά ντοκουμέντα και μαρτυρίες. «Διδάσκονται τα προβλεπόμενα»…  Είναι όμως αρκετό;

Η πραγματικότητα μας διαψεύδει, αν λάβουμε υπόψιν το ποσοστό των νέων ανθρώπων που αποδέχονται  και υιοθετούν τη φασιστική ιδεολογία. Με διάφορες εκφάνσεις και ονόματα ο φασισμός, ως ιδεολογία και τρόπος συμπεριφοράς, ανδρώνεται και απειλεί άτομα, ομάδες και θεσμούς. Πέραν του να θρηνούμε όμως καταστάσεις, να διατυπώνουμε ευχολόγια, να καταδικάζουμε εκ του ασφαλούς πρακτικές και συστήματα, αλήθεια μπορούμε να κάνουμε κάτι;

pinel2

Έχω την τύχη και την πρόκληση να διδάσκω το μάθημα της Ιστορίας. Διαχειρίζομαι  βιβλία που – δυστυχώς – ελαχίστως εμπνέουν τους μαθητές μας. Το μάθημα της Ιστορίας για τα περισσότερα παιδιά αποτελεί το «μεγάλο τους βάσανο», μιας και είναι συνδεδεμένο με την αποστήθιση και τη στείρα μάθηση. Λογική αντίδραση  σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα, το οποίο προσμετρά την επιτυχία των εξεταζομένων του από την ικανότητα της πιστής, φωτογραφικής απόδοσης της παρεχόμενης γνώσης, η απαξίωση του αντικειμένου και η συνηθισμένη αντίδραση: «Μα τι μου χρειάζονται όλα αυτά;» Είναι «ά–χρηστο» το παρελθόν, σε ένα κόσμο που εξελίσσεται συνεχώς …  Που προσμετρά την ευτυχία και την ευημερία με όρους καθαρά οικονομικούς, που προβάλλει καθημερινά το εφήμερο και το ευτελές. Που λησμονά… γιατί, όποιος θυμάται, κρίνει… και μάλλον δεν είναι τόσο «συμφέρον» να σκέπτεται κανείς. Μήπως τελικά στην ταχύτητα αυτή η ιστορία θα μπορούσε να δώσει το μέτρο;  Μήπως δεν είναι τυχαία παράλειψη αλλά προσχεδιασμένη πολιτική η απαράδεκτη προσέγγιση του μαθήματος της ιστορίας;

pinel3

  Τα παιδιά  πάντως  δε γεννήθηκαν χωρίς μνήμη… Διαθέτουν και θα την αξιοποιούν και θα την αγαπούν, όταν αντιληφθούν τη χρησιμότητά της. Αφενός έχουν ανάγκη να κατανοήσουν το πλαίσιο δημιουργίας των  εκάστοτε συμπεριφορών. Τα αίτια των φαινομένων.  Τι γέννησε το μίσος του φασισμού; Πώς εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο μυήθηκαν σε τέτοιες απάνθρωπες συμπεριφορές;

Πόσο περιορισμένα και επιφανειακά  όμως στέκονται στα εκάστοτε «αίτια» τα βιβλία μας;  Ακόμα και η προσέγγιση και ανάλυση των πηγών (των γνωστών «παραθεμάτων»), που θα μπορούσε να μυήσει τους νέους στο μαγικό κόσμο της ιστορίας, αποστραγγίζεται κυριολεκτικά και αμαυρώνεται στα πλαίσια του ισχύοντος εκπαιδευτικού συστήματος. «Όχι παραθέματα» αναφωνούν τα παιδιά, «είναι δύσκολα» …και οι αρμόδιοι ανταπαντούν:  «Θα σας τα ζητήσουν στις πανελλήνιες». Τι επιχείρημα! Σπανίως ακούει κανείς πως η μελέτη των πηγών καλλιεργεί την κριτική σκέψη, δίδει την ευκαιρία στο μαθητή να εξετάσει πολύπλευρα ένα ιστορικό φαινόμενο, να κρίνει και να συγκρίνει, να διαπιστώσει  διαφορετικές πτυχές του ίδιου γεγονότος, να αντιληφθεί την  επικαιροποίηση των γεγονότων.

pinel4

Η ιστορία είναι πάντα παρούσα, για να υπενθυμίζει τις αβλεψίες της ανθρωπότητας, τα συμφέροντα και τις πολιτικές που την οδήγησαν σε αδιέξοδα και τραγωδίες. Είναι παρούσα βέβαια, όσο και όταν διδάσκεται γόνιμα και δημιουργικά, όταν δεν εγκλωβίζεται στα στενά πλαίσια ενός βιβλίου- που εξυπηρετεί πολιτικές και στόχους καθόλου αγνούς… Η επίσημη ιστορία γράφτηκε από τους εκάστοτε νικητές, όμως αυτή είναι πάντα η μία όψη του νομίσματος. Είναι αυτονόητα άραγε όλα αυτά και δη για ένα έφηβο του 21ου αιώνα, που κατακλύζεται από το μαγικό κόσμο της τεχνολογίας , από τον ξέφρενο ρυθμό των αλλαγών; Καθόλου!

Διδάσκοντας για παράδειγμα στην ύλη της Γ΄ Γυμνασίου το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, την ανάπτυξη της φασιστικής ιδεολογίας, πώς μπορεί  κανείς να μην  εντοπίζει και σχολιάζει τις αναλογίες των γεγονότων; Στα συντρίμμια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1914-1918), στον απόηχο της οικονομικής κρίσης του 1929 (Κράχ) άνθρωποι  και λαοί ταπεινωμένοι μυήθηκαν στις ακρότητες του φασισμού και του ναζισμού. Σήμερα στα χνάρια της οικονομικής κρίσης ένα μεγάλο μερίδιο ανθρώπων «λησμονώντας»  όσα έμαθαν (ή μήπως δεν έμαθαν;) οδηγούνται σε ανάλογες συμπεριφορές.  Εξάλλου, για να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας χρειάζεται να οδηγηθούμε σε μια καθόλου αυτονόητη παραδοχή: Η αντιφασιστική νοοτροπία δεν μπορεί να  καλλιεργείται, όταν περιορίζεται στη μελέτη μιας συγκεκριμένης  ιστορικής περιόδου. Είναι άκρως συνδεδεμένη με την ανάπτυξη  αξιών και αρχών ζωής και – αναμφίβολα – μπορεί να εμφυσηθεί στα νέα παιδιά μέσα από ποικίλες ιστορικές περιόδους και μαθήματα.

pinel5

Όταν μελετάμε τον πολιτισμό και την ιστορία της ανθρωπότητας προσεγγίζοντας πολλές και αντικρουόμενες πηγές, μαθαίνουμε να αναγνωρίζουμε, να εκτιμάμε , να κρίνουμε και να αποδεχόμαστε τη διαφορετικότητα των ανθρώπων και των λαών. Συνειδητοποιούμε την προσφορά τους στον πολιτισμό, αποποιούμαστε ακραίες εθνικιστικές αντιλήψεις και κυρίως τοποθετούμαστε στην αλυσίδα του χρόνου, αισθανόμενοι  το δικό  μας χρέος σε τούτο τον κόσμο.

Μήπως όμως το ίδιο δεν μπορεί να κάμει ένας δάσκαλος διδάσκοντας τα μεγαλειώδη έργα της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας, της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας λογοτεχνίας, του θεάτρου;  Αν και στις μέρες μας οι ανθρωπιστικές σπουδές μοιάζουν μη απορροφήσιμες από την αγορά εργασίες, μάλλον αποτελούν αναγκαιότητα, μιας και τελικά αυτό που εκλείπει από τον σύγχρονο κόσμο είναι η αγάπη και ο σεβασμός για τον άνθρωπο, ως αξία, ως ον μοναδικό και πολύπλευρο.  Το «έλλειμμα» δυστυχώς έχει πολύπλευρές εκφάνσεις και προσωπεία: Αποκαλείται φασισμός, διαφθορά, ρατσισμός και ούτω καθεξής…

pinel6

Η «ιστορία λοιπόν επαναλαμβάνεται», αλλά οι άνθρωποι δεν διδάσκονται από αυτή. Οξύμωρο κι όμως πραγματικό.  Ίσως γιατί οι άνθρωποι δεν μαθαίνουμε ποτέ την ιστορία μας. Μαθαίνω σε καμιά περίπτωση δε  σημαίνει αποστηθίζω. Ιδίως στο χώρο της ιστορίας κάτι τέτοιο εκ των πραγμάτων είναι ανέφικτο…  Μαθαίνω σημαίνει σκέπτομαι, κρίνω, συνειδητοποιώ τι έβλαψε και τι ωφέλησε την ανθρωπότητα.  Άρα επιλέγω αρχές και τρόπους ζωής που βελτιώνουν το επίπεδο ζωής το δικό μου αλλά και της ευρύτερης ομάδας στην οποία ανήκω. Η προσέγγιση των πηγών και της ιστορικής αλήθειας είναι αέναη διαδικασία…  Όσο  περισσότερο αναζητά κανείς τις πηγές, τόσο περισσότερο αισθάνεται το μοναδικό της ανθρώπινης φύσης. Και είναι ετούτο εδώ από μόνο του μια πρόκληση: Να γνωρίσουμε τον άνθρωπο, στις «λαμπρές και μελανές» του στιγμές. Να συνειδητοποιήσουμε τα επιτεύγματα και τα «τερατουργήματά» του.

Ίσως – κατά την ταπεινή μου άποψη-είναι αυτός ένας τρόπος να  πολεμήσουμε τους δύο από τους «τρεις εχθρούς» του αξιοσέβαστου Βαλαωρίτη: Το φασισμό και την εσωτερική διαφθορά… Καθείς από τη θέση του.. και εμείς οι δάσκαλοι μια δύναμη έχουμε και μάλλον ένα χρέος: να δώσουμε ερεθίσματα στα παιδιά μας, να τους εμπνεύσουμε αξίες και αρχές που υπερασπίζονται και βελτιώνουν την έννοια άνθρωπος, που προάγουν την κοινωνικότητα , που αποστρέφονται τη βία και το φανατισμό.

pinel7

 Εξάλλου η νέα γενιά μάλλον  αυτό έχει ανάγκη:    Αλήθεια… δίχως φαλκιδεύσεις και τερτίπια, «ένα ξεκάθαρο» παρελθόν, χωρίς παρερμηνείες και «τυχαίες παραλείψεις». Τα παιδιά διαθέτουν κρίση και άποψη, αλλά χρειάζονται  έμπνευση… Η ασφάλεια  του παρελθόντος  αναμφίβολα αποτελεί στέρεα βάση, για να οραματισθούν ένα καλύτερο μέλλον. Αρκεί η προσέγγιση του χτες, η μελέτη της ιστορίας μας να αποδεσμευτεί από ό, τι εμποδίζει την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, από ό, τι την καθηλώνει στα συρτάρια των ευκόλως παραπεταμένων και στείρων γνώσεων…

pinel8

ΥΓ: Κι αν αυτές οι αλλαγές δεν είναι στο χέρι μας… είναι τουλάχιστον και στο δικό μας χέρι… καθείς από τη θέση του, καθείς με τη δύναμή του…

Η Πηνελόπη Λεοντίου είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: