Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Ανεπίδοτο γράμμα στους μαθητές και τους συναδέλφους μου. Και όχι μόνο.

Τι θα ήθελα να σας πω ακόμα…..

της Νίκης Κούτη

Είχα την ευτυχία να διδάξω σε Λύκειο 34 χρόνια. Τα καλύτερα της ζωής μου. Ήταν επιλογή ψυχής να συνυπάρχω με εφηβικές ψυχές, που ο κόσμος και το μέλλον τους ανήκει, άλλοτε ρομαντικές, ευαίσθητες και ονειροπόλες και άλλοτε οξυμμένες, θυμωμένες από τον αφρό της νιότης τους, μα πάντοτε ανήσυχες και απορημένες. Όταν ζεις το θαύμα, όταν βιώνεις την ομορφιά, δεν αντιλαμβάνεσαι πόσο συγκλονιστικό θα σου φαίνεται, όταν αυτό τελειώσει. Ο αγώνας του δασκάλου και των μαθητών είναι μια απόπειρα αγγίγματος της σκέψης και του αισθήματος, με εφόδια την αγάπη για την γνώση, την τέχνη και τον άνθρωπο, με μια βαθιά διάθεση κατανόησης και προσέγγισης ψυχών. Κλέφτρα στιγμών πολύτιμων, βλεμμάτων απορημένων ή γητεμένων στο βάθος της μνήμης και τα κιτάπια της ψυχής. Αυτά σε πρώτο επίπεδο. Σε ένα δεύτερο, τα μάτια τα αδιάφορα, σαν σύννεφα που πληγώνουν, γιατί δεν συνταξίδεψαν ποτέ μαζί, ούτε και για μια στιγμούλα, καθηλωμένα στον κόσμο της εικόνας, της οθόνης της τηλεόρασης ή του υπολογιστή, σε μια εικονική  ζωή παραδομένοι, μακριά από τα προσωπικά και κοινωνικοπολιτικά προβλήματα, φαντάσματα του εαυτού. Τα θαύμα της αυτοπραγμάτωσης θα συντελεστεί αργότερα σε άλλο σκηνικό. Αυτό είναι το μεγαλείο της ζωής. Η πρόκληση και η πρόσκληση διαρκής.

sxolia1

            Ο δάσκαλος, μύστης των γραμμάτων και των τεχνών, απλώνει το χέρι  στους μαθητές του, σε μια προσωπικότατη σχέση, όπου υπάρχουν οι δυο τους μαζί με όλους και ταυτόχρονα χώρια από όλους, αναζητητές του Αληθινού και του Ωραίου. Τους καλεί στο ταξίδι της γνώσης, στην μαγεία των πρώτων επιστημονικών βημάτων, στο πρώτο άνοιγμα στην μαγεία της τέχνης, που πολλαπλασιάζει απεριόριστα την ζωή. Ένα κάλεσμα ανθρωπισμού, ισότητας, αλληλεγγύης,  ευγένειας ψυχής, πνεύματος και ήθους, σε έναν κόσμο σκληρότατου υλικού ευδαιμονισμού, ανταγωνισμού και ιδεολογικής χειραγώγησης. Η παιδεία είναι ο τρόπος να αλλάξουμε πρώτα τον εαυτό μας και να τον κάνουμε καλύτερο και μετά να αλλάξουμε τον κόσμο και να τον κάνουμε ευτυχέστερο. Δάσκαλοι, μαθητές και γονείς αντιστεκόμαστε σε ό,τι μας πονάει, σε ό,τι μολύνει την ανθρωπότητα, σ’ αυτή την ανθρωπιστική κρίση, όπου οι εξουσίες επιδεικνύουν το ανάλγητο προσωπείο τους.

Και μη νομίζετε ότι δεν είστε πάντα μέσα στην μνήμη μου και την ψυχή μου. Το να είσαι  δάσκαλος  είναι  ένας  τρόπος  να  ζεις, να  υπάρχεις.

sxolia2

            Η  λογοτεχνία  ήταν  πάντα  το  αγαπημένο  μου  μάθημα. Ίσως, γιατί  η  τέχνη λειτουργεί ιαματικά,  πολλαπλασιάζει  την  εφήμερη ζωή  μας,  ανοίγοντάς  μας  στους πολιτισμούς,  στην  πολλαπλότητα  και πολυπλοκότητα  αισθημάτων και  ιδεών. Εάν  ο  μαθητής  ανοίξει  την  ψυχή  του  στην  τέχνη,  θα  αποκτήσει  μια  ποιότητα  ζωής  διά  βἰου,  γιατί  η  τέχνη  μας  κάνει  ευγενικούς  και  ευαίσθητους,  σκεπτόμενους  και  οραματιστές. Μας  δίνει  έναν  τρόπο  να  συνυπάρχουμε  να  δρούμε  ανθρωποκεντρικά  σε  μία  εποχή  τεχνοκρατίας  και σκληρού  υλισμού,  χωρίς  κοινωνικές  και  οικολογικές  παραμέτρους. Εάν  πετύχουμε  οι  δάσκαλοι  το  άνοιγμα  των  ψυχών  στην  τέχνη  και  τον  ανθρωπισμό, πετύχαμε  σε  μεγάλο  βαθμό τον παιδαγωγικό μας στόχο, το ανθρωπιστικό  βλέμμα και  ευαίσθητη  ψυχή, επαναστατική και  ρηξικέλευθη.

sxolia3

Και…. δεν  το πετυχαίνουμε.  Και  ας  το  θεωρούμε  και  ας  το  βιώνουμε ως  έργο  ζωής. Ξεκινάμε   το  ταξίδι  με  την  ομάδα  μας  για  μακρινούς  προορισμούς: Σολωμός, Ρίτσος, Ελύτης, Βιζυηνός, Παπαδιαμάντης, Θεοτόκης…… Σαίξπηρ, Σαρτρ, Καμύ. Φιλόδοξα ταξίδια με ιδέες και αισθήματα, οράματα και κοινωνικοπολιτικούς αγώνες. Ακολουθούν λίγοι: o  δάσκαλος και  πέντε ή δέκα μαθητές αυτοί  που  ταξιδεύουν βιώνουν το  θαύμα.  Γίνονται  μικροί  θαυματοποιοί. Ανάβουν φώτα στους ουρανούς του κόσμου για να σβήσει το πένθος της ύπαρξης. Αλλάζουν τον εαυτό τους, αλλάζουν τον κόσμο, προκαλούν το καλό. Οι  άλλοι  μένουν  πίσω. Στις  θέσεις  τους. Ήσυχοι, αδιάφοροι και αδρανείς. Αλυσοδεμένοι στον  κόσμο  των  αισθήσεων. Θεωρούν ως αλήθεια τις σκιές, την κατασκευασμένη εικονική πραγματικότητα.  Δεν  ευθύνονται τα παιδιά. Εμείς οι μεγάλοι ενήλικες και «σοφοί» δεν  επιτελούμε  σωστά  το  χρέος  μας,  δεν  υπερβαίνουμε  το  πρόγραμμα,  γιατί  είμαστε  δειλοί  και  αναγκασμένοι,  γι’αυτό  δεν  κατορθώνουμε  να  τους  πάρουμε  συνταξιδιώτες. Δεν  μπορεί ο χώρος  του  σχολείου,  χώρος  δημιουργίας  του πνεύματος  και  του  ήθους  να  μετατρέπεται,  για  τους  περισσότερους  μαθητές  και  καθηγητές,  σε  χώρο  καταναγκασμού  και  καταπίεσης. Αυτό είναι  ένα  παιδαγωγικό  έγκλημα  για  το οποίο πρέπει να προβληματισθούμε  δάσκαλοι  και  πολιτεία. Αντί  να  γκρινιάζουμε,  ας  δούμε  πως μπορούμε να αλλάξουμε την παιδαγωγική   καθημερινότητα  μας  και  να  την  κάνουμε  πιο  δημιουργική  και  πιο  ευχάριστη,  στον  βαθμό που  μας  το  επιτρέπει    το  σύστημα,πέρα από αυτό και ενάντια σε αυτό, όταν χρειάζεται. Είναι κρίμα να χάνουμε την τάξη μας, τους μαθητές μας, το παιδαγωγικό μας όραμα.

sxolia4

Και ο ρόλος της τέχνης περισσότερο αναγκαίος από ποτέ, στην  Ελλάδα  του  2014 με  την  οικονομική  πολιτική  και  οικονομική κρίση τα  καλλιτεχνικά  βιώματα  ενδυναμώνουν  την  ψυχή,  δυναμικότερη πλουσιότερη.  Δεν  είσαι  ίδιος  μετά από  θεατρικά  έργα,  όπως  οι  «Bρικόλακες» του  Iψεν, «Ο βασιλιάς  Ληρ» του  Σαίξπηρ,  μετά  από  κινηματογραφικές  ταινίες, όπως «Η μικρά  Αγγλία»  του  Βούλγαρη,  ο «Ρενουάρ» του Μπουρντό, μετά από διαβάσματα, όπως οι «Ταπεινοί και καταφρονεμένοι» του Ντοστογιέφσκι και ο «Επαναστατημένος άνθρωπος» του Καμύ. Έχεις αλλάξει. Έχεις γίνει καλύτερος άνθρωπος, εραστής της αλήθειας και του ωραίου. Έχεις προβληματιστεί για τις κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις και έχεις κληθεί να πάρεις μέρος. Αυτόν τον δια βίου πλούτο της τέχνης αν καταλάβουν τα παιδιά μας, θα μας ακολουθούν στα προτεινόμενα ταξίδια της γνώσης και της τέχνης και θα κερδίσουν μια πλουσιότερη ζωή με όρους συναισθηματικούς, ηθικούς και πνευματικούς, με κείμενα διαχρονικού κύρους και οικουμενικής εμβέλειας.

Δεν μπορούν οι μαθητές να αγαπήσουν τη λογοτεχνία, όταν τους προσφέρεται με έναν τεχνοκρατικό τρόπο σ’ ένα εξετασιοκεντρικό πλαίσιο, όπου το κείμενο κατατεμαχίζεται με αφηγηματικές τεχνικές, λογοτεχνικές θεωρίες και προτεινόμενες ερμηνείες που πρέπει να απομνημονευθούν, για να αξιολογηθούν γραπτώς. Έτσι, η λογοτεχνία, που από την φύση της είναι αντιδογματική και αντισυμβατική, αποδομείται. Το τέλος της ελευθερίας της είναι το τέλος της ουσίας της και της ευκαιρίας των μαθητών να ερωτευτούν διά βίου την τέχνη με έναν έρωτα που δεν θα τους προδώσει ποτέ.

 sxolia5

Η τέχνη γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα, στο αιώνιο και το προσωρινό, στον θεό και τον άνθρωπο. Δημιουργεί αόρατες πόλεις, μεγάλες ουσίες. «Η αισθητική είναι ηθική». Η τέχνη παράγει ομορφιά. Η ομορφιά μας τυραννά και μας εξαγνίζει. Η ομορφιά γεννάει τη σκέψη και η σκέψη την ομορφιά. Είναι ένα μέσο για να συλλάβουμε την αρμονία του κόσμου και να φτάσουμε στην σοφία. Κατά την πλατωνική ερμηνεία, παραπέμπει στην αιώνια ωραιότητα, άρα την ηθική και στην αναζήτηση της γνώσης, άρα την αλήθεια. Το να θέτει κανείς στόχο στην ζωή του την ομορφιά αποτελεί υπαρξιακό σχέδιο, λέει ο Τοντορόφ ο οποίος μας επισημαίνει «Η λογοτεχνία σε κίνδυνο».

«Οι θεωρητικές αναλύσεις μας απομακρύνουν από το νόημα των κειμένων. Οι κριτικοί της λογοτεχνίας και οι καθηγητές γινόμαστε νάνοι στους ώμους γιγάντων, όταν επικεντρώνουμε την διδασκαλία της λογοτεχνίας στις θεωρίες της. Ο αναγνώστης διαβάζει αυτά τα έργα για να καταλάβει καλύτερα τον άνθρωπο και τον κόσμο,για να ανακαλύψει σε αυτά μια ομορφιά που εμπλουτίζει την ύπαρξή του. Η λογοτεχνία μπορεί να κάνει πολλά. Μπορεί να μας τείνει το χέρι όταν είμαστε σε κατάθλιψη, να μας οδηγήσει σε άλλες ανθρώπινες υπάρξεις γύρω μας, να μας κάνει να καταλάβουμε τον κόσμο καλύτερα, να μας βοηθήσει να ζήσουμε. Μπορεί, επίσης, να μεταμορφώσει τον καθένα μας εσωτερικά…… Αυτή η εσωτερική διεύρυνση που μας χαρίζει αντιπροσωπεύει την είσοδο στη συνείδησή μας νέων τρόπων ύπαρξης, δίπλα σε αυτούς που ήδη διαθέτουμε… Αυτό που μας δίνουν τα μυθιστορήματα είναι όχι μια νέα γνώσης, αλλά μια νέα κοινότητα επικοινωνίας με άτομα διαφορετικά από εμάς….. Υποχρεωτικό βήμα της πορείας προς την πλήρη ανθρωπινότητά μας. Να σκεφτόμαστε και να αισθανόμαστε μπαίνοντας στη θέση του κάθε άλλου ανθρώπου, υιοθετώντας την οπτική των άλλων, προσώπων πραγματικών ή ηρώων λογοτεχνικών. Είναι ο μόνος τρόπος για να πάμε προς την καθολικότητα, ο μόνος τρόπος που μας επιτρέπει να ολοκληρώσουμε τον προορισμό μας. Γι΄ αυτό πρέπει να ενθαρρύνουμε την ανάγνωση με όλα τα μέσα».

sxolia6

Εμείς, δάσκαλοι και μαθητές, ταπεινοί εραστές των γραμμάτων και των τεχνών, ας δίνουμε την ψυχούλα μας σε ό,τι αγαπάμε, συνοδοιπόροι στο ταξίδι της γνώσης και των οραμάτων.

Σας ευχαριστώ που, για όσο σας μιλούσα, ξανάνιωσα την ευφορία της τάξης. Πείτε τον μικρό απολογισμό ζωής, ευαίσθητο κραδασμό της σκέψης, τρυφερό αποχαιρετιστήριο φιλί στα χρόνια της αθωότητας.

Η Νίκη Κούτη είναι φιλόλογος εκπαιδευτικός.

sxolia7

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: