Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

Κωνσταντίνος Καβάφης, το διαμάντι της ποίησης…

της Χριστίνας Μεσσαριτάκη

kavafis1

Γεννηθείς στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στις 29 Απριλίου του 1863, ο Κωνσταντίνος Καβάφης ήταν το ένατο παιδί της οικογενείας του Πέτρου Καβάφη, μεγαλέμπορου βαμβακιού. Η μητέρα του ανήκε σε Φαναριώτικη οικογένεια της Κωνσταντινούπολης, στοιχείο που μαζί με το επάγγελμα του πατέρα του έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του μεγάλου ποιητή. Το 1870 ο πατέρας του πεθαίνει σε ηλικία 56 ετών και την οικογενειακή επιχείρηση αναλαμβάνει ο μεγαλύτερος αδελφός του Γεώργιος. Σταδιακά η επιχείρηση διαλύεται και η οικογένεια Καβάφη μετακομίζει στο Λίβερπουλ και αργότερα στο Λονδίνο όπου ο ποιητής φοιτά σε αγγλικό σχολείο. Το 1877 η οικογένεια πλην του Γεωργίου, επιστρέφει στη Αλεξάνδρεια τις δανειστικές βιβλιοθήκες της οποίας μελετά ο τότε 15χρονος Κωνσταντίνος. Με οικοδιδάσκαλο διδάσκεται αγγλικά καθώς και γαλλικά και συμπληρώνει τη μόρφωσή του για ένα-δύο χρόνια στο ελληνικό εκπαιδευτήριο της Αλεξάνδρειας.

kavafis2

Το 1882 εξαιτίας πολιτικών ταραχών στην Αίγυπτο η μητέρα του ποιητή αναγκάζεται να φύγει με τα μικρότερα παιδιά της στο σπίτι του πατέρα της στη Κωνσταντινούπολη, ενώ το διαμέρισμά του στην Αλεξάνδρεια καταστρέφεται από πυρκαγιά. Τα τρία χρόνια της διαμονής του ποιητή στην Πόλη ήταν καθοριστικά για την ψυχοδιανοητική του διαμόρφωση. Από το 1886 άρχισε να δημοσιεύει ποιήματα επηρεασμένα από τους Αθηναίους ρομαντικούς ποιητές, χωρίς να τον έχει επηρεάσει καθόλου η στροφή της γενιάς του 80. Το 1897 ταξιδεύει στο Παρίσι και στο Λονδίνο όπου και θα εκδώσει ένα από τα πιο γνωστά του ποιήματα τα «Τείχη», σε δίγλωσση έκδοση, με αγγλική μετάφραση του αδελφού του Τζων. Το 1932 οι γιατροί διαγιγνώσκουν πως ο ποιητής πάσχει από καρκίνο του λάρυγγα, έτσι κι αυτός πείθεται να πάει στην Αθήνα. Εισάγεται στο νοσοκομείο και του γίνεται τραχειοτομία, έτσι δεν μιλάει πια. Μονάχα διαβάζει αστυνομικά μυθιστορήματα. Ύστερα επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια όπου δημοσιεύει ένα μόνο ποίημα τις «Μέρες του 1908». Το 1933 δουλεύει το τελευταίο του ποίημα «Εις τα περίχωρα της Αντιόχειας». Λίγο καιρό αργότερα, παθαίνει συμφόρηση και στις 29 Απριλίου, την ημέρα των γενεθλίων του, πεθαίνει στις 2 το πρωί στο νοσοκομείο της Αλεξάνδρειας. Κηδεύεται την ίδια ημέρα στο ελληνικό νεκροταφείο του Σιάτμπι.

Ένα σύντομο αυτοβιογραφικό σημείωμα του ποιητή:

«Είμαι Κωνσταντινουπολίτης την καταγωγήν, αλλά εγεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια – σ’ ένα σπίτι της οδού Σερίφ· μικρός πολύ έφυγα, και αρκετό μέρος της παιδικής μου ηλικίας το πέρασα στην Αγγλία. Κατόπιν επισκέφθην την χώραν αυτήν μεγάλος, αλλά για μικρόν χρονικόν διάστημα. Διέμεινα και στη Γαλλία. Στην εφηβικήν μου ηλικίαν κατοίκησα υπέρ τα δύο έτη στην Κωνσταντινούπολη. Στην Ελλάδα είναι πολλά χρόνια που δεν επήγα. Η τελευταία μου εργασία ήταν υπαλλήλου εις ένα κυβερνητικόν γραφείον εξαρτώμενον από το υπουργείον των Δημοσίων Έργων της Αιγύπτου. Ξέρω Αγγλικά, Γαλλικά και ολίγα Ιταλικά».

kavafis3

 

Χρονολογικά σημεία της ζωής και του έργου του Κ.Π. Καβάφη:

1863:  Στις 29 Απριλίου γεννιέται στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ο Κωνσταντίνος Καβάφης, ένατο και τελευταίο παιδί του Πέτρου Ι. Καβάφη, μεγαλέμπορου βαμβακιού, και της Χαρίκλειας Φωτιάδη.

1864:  Έναν χρόνο μετά (28 Μαΐου) βαφτίζεται. Νονά του η εξαδέλφη του Αμαλία Πιταρίδου-Παππού. Η οικογένειά του φεύγει για διακοπές στο Παρίσι.

1870:  Ο πατέρας του πεθαίνει σε ηλικία 56 ετών. Ακολουθεί οικονομική κρίση και παρακμή του εμπορικού τους οίκου, τον οποίο αναλαμβάνει ο μεγαλύτερος αδελφός του Γεώργιος.

1874:  Η οικογένειά του, ύστερα από διετή παραμονή στο Λίβερπουλ, μετακομίζει στο Λονδίνο, όπου ο Κωνσταντίνος φοιτά σε αγγλικό σχολείο.

1876:  Ο οίκος «Καβάφης και Σία» διαλύεται.

1877:  Ο Γεώργιος παραμένει στο Λονδίνο, ενώ η υπόλοιπη οικογένεια επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια.

1881:  Ο ποιητής φοιτά στο εμποροπρακτικό «Λύκειο Ερμής», και σε ηλικία 22 ετών, συγγράφει ένα ιστορικό λεξικό που θα σταματήσει στη λέξη «Αλέξανδρος».

1882:  Εξαιτίας πολιτικών ταραχών στην Αίγυπτο η μητέρα του ποιητή αναγκάζεται να φύγει με τα μικρότερα παιδιά της στο σπίτι του πατέρα της στη Κωνσταντινούπολη. Το διαμέρισμά του στην Αλεξάνδρεια καταστρέφεται από πυρκαγιά.

1883: Η οικογένεια περνά οικονομικές δυσκολίες στην Πόλη. Ο καβάφης τελειώνει τις σπουδές του και ενδιαφέρεται για την πολιτική και τη δημοσιογραφία. Την εποχή αυτή αρχίζει να τον απασχολεί για πρώτη φορά η ποίηση.

1884: Γράφει τα πεζά «Masks», «Romaic folk-lore of enchanted animals», «Persian manners», «Misplaced tenderness» κ.ά.

1885: Επιστροφή στην Αλεξάνδρεια με τη μητέρα του και τα αδέλφια του Αλέξανδρο και Παύλο. Αποβάλλει με τη δική του θέληση την αγγλική υπηκοότητα, την οποία ο πατέρας του είχε αποκτήσει το 1850. Για αρκετό καιρό ασχολείται με διάφορα επαγγέλματα.

1886: Αποκτά δημοσιογραφική ταυτότητα ως ανταποκριτής της εφημερίδας «Τηλέγραφος». Γράφει ποιήματα και πεζά, τα οποία δημοσιεύονται σε εφημερίδες και περιοδικά στην Κωνσταντινούπολη και στην Αλεξάνδρεια.

1891:  Εκδίδει σε μονόφυλλο το πρώτο αξιόλογο ποίημά του «Κτισταί» και μεταξύ άλλων τα πεζά: «Τα Ελγίνεια Μάρμαρα», «Νεώτερα περί των Ελγινείων Μαρμάρων», «Ολίγαι λέξεις περί στιχουργίας».

1893:  Αρχίζει να βάζει οικονομικό πρόγραμμα στη ζωή του. Ταξιδεύει στο Κάιρο. Είναι ακόμα άγνωστος στον ευρύ χώρο.

1894: Γράφει τα ποιήματα «Ένας Γέρος», «Πάλι στην ίδια Πόλι» και «Φωναί Γλυκείαι».

1895:  Ποιήματα: «Το πρώτο σκαλί», «Πολυέλαιος», «Ενώπιον του αγάλματος του Ενδιμίωνος».

1896:  Ποιήματα: «Τείχη», «Τα άλογα του Αχιλλέως», «Δέησις». Ο Γ. Τσοκόπουλος ανακαλύπτει τον Καβάφη.

1897: Ταξιδεύει στο Παρίσι και στο Λονδίνο όπου εκδίδει σε τετρασέλιδο ένα από τα πιο γνωστά του ποιήματα τα «Τείχη», σε δίγλωσση έκδοση, με αγγλική μετάφραση του αδελφού του Τζων.

1898: Γράφει «Η ψυχή των Γερόντων», «Περιμένοντας τους βαρβάρους», και πρωτοδημοσιεύονται «Οι Ταραντίνοι διασκεδάζουν», «Η κηδεία του Σαρπηδόνος» και «Φωνή απ’ την θάλασσα». Πρώτη εμφάνιση του ενδιάμεσου γράμματος στην υπογραφή του.

1899: Γράφει το ποίημα «Che fece…il gran rifiuto», ενώ πρωτοδημοσιεύει τα «Κεριά» και «Το πρώτο σκαλί».

kavafis4

1901: Ταξιδεύει με τον αδελφό του στην Αθήνα. Κρατάει ημερολόγιο. Κάνει γνωριμία με τον Πολέμη και τον Ξενόπουλο, ο οποίος τον περιγράφει: «Είναι νέος, αλλ’ όχι στην πρώτη νεότητα. Βαθειά μελαχρινός, ως γηγενής της  Αιγύπτου, με περιβολήν Αλεξανδρινού κομψευομένου με ελαφράν αγγλίζουσα προφορά».

1902: Γράφει το σημαντικό πεζό του « Η συνάντησις των φωνηέντων εν τη προσωδία», απόδειξη της βαθιάς του γνώσης της νεοελληνικής ποιητικής παράδοσης.

1903:  Δεύτερο ταξίδι του στην Αθήνα. Γνωρίζεται με τον Πορφύρα. Δημοσιεύονται τα ποιήματα «Θερμοπύλες», «Τα παράθυρα».

1904:  Δημοσιεύονται τα ποιήματα «Περιμένοντας τους βαρβάρους», «Επιθυμίες» και «Φωνές». Κυκλοφορεί η πρώτη έντυπη ποιητική συλλογή του με 14 ποιήματα.

1909:  Αρχίζει η συγγραφή της «Γενεαλογίας».

1910:  Τυπώνει το δεύτερο τεύχος των ποιημάτων του, στο οποίο περιλαμβάνονται 21 έργα. Δημοσιεύονται «Η Σατραπεία», «Η Πόλις» .

1911:  Δημοσιεύεται η ξακουστή «Ιθάκη», καθώς και τα έργα «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον», «Η δόξα των Πτολεμαίων» κ.ά. Περνάει πια οριστικά στην περίοδο του ποιητικού ρεαλισμού. Η ποιητική του περιοχή χωρίζεται, από τον ίδιο, σε τρείς μεγάλους θεματικούς κύκλους (φιλοσοφικός/ιστορικός/ηδονικός).

1913:  Δημοσιεύει τα ποιήματα « Όσο μπορείς», «Πολύ σπανίως», «Του μαγαζιού» και «Επήγα».

1914:  Δημοσιεύει νέα ποιήματα, μεταξύ των οποίων « Πολυέλαιος» και «Μακρυά».

1915:  Γνωριμία με τον Τ. Μαλάνο και τον Μ. Περίδη. Δημοσιεύει 11 συνολικά ποιήματα.

1917: Γνωρίζεται με τον Αλ. Σεγκόπουλο, μετέπειτα γενικό του κληρονόμο. Δημοσιεύει 13 ποιήματα.

1924: Αρχίζουν έντονες επιθέσεις εναντίον του Καβάφη (Τίμος Μαλάνος, Ταγκόπουλος…) αλλά και έντονες, θερμές εκδηλώσεις υποστήριξής του(Λαπαθιώτης, Νιρβάνας, Καζαντζάκης, Άγρας…). Ο Τ.Σ. Έλιοτ δημοσιεύει στο περιοδικό Criterion το ποίημα «Ιθάκη». Δημοσιεύει 5 ποιήματα.

1925:  Δημοσιεύει 6 ποιήματα («Από υαλί χρωματιστό», «Το 25ο έτος του βίου του», «Εις Ιταλικήν παραλίαν»…)

1926:  Συνεχίζονται οι επιθέσεις εφημερίδων της Αλεξάνδρειας κατά του Καβάφη. Ο Παλαμάς καταφέρεται εναντίον του έργου του Αλεξανδρινού. Ο Πάγκαλος του απονέμει το παράσημο του Φοίνικος. Μεγάλος θόρυβος δημιουργείται στην Αλεξάνδρεια. Ο Δημήτρης Μητρόπουλος μελοποιεί 10 ποιήματά του. Δημοσιεύει 7 ποιήματα.

1927:  Γνωρίζεται και συνδέεται φιλικά με την Μαρίκα Κοτοπούλη, καθώς και με τον Νίκο Καζαντζάκη. Ο Παλαμάς συνεχίζει να εκδηλώνει την αντίθεσή του στον Καβάφη.

1929: Τον επισκέπτεται ο ηγέτης του φουτουρισμού Μαρινέτι. Στη Semaine Egyptienne περιλαμβάνεται μεγάλο αφιέρωμα για τον Καβάφη.

1930:  Αρχίζει να υποφέρει από τον λάρυγγά του. Δημοσιεύει 3 ποιήματα.

1932: Οι γιατροί διαγιγνώσκουν καρκίνο του λάρυγγα. Πείθεται να πάει στην Αθήνα. Εισάγεται στο νοσοκομείο και του γίνεται τραχειοτομία. Δεν μιλάει πια. Διαβάζει μόνο αστυνομικά μυθιστορήματα. Επιστρέφει στην Αλεξάνδρεια. Γνωρίζεται με τον Αντρέ Μωρουά. Δημοσιεύει ένα μόνο ποίημα « Μέρες του 1908».

1933:  Δουλεύει το τελευταίο του ποίημα « Εις τα περίχωρα της Αντιόχειας». Παθαίνει συμφόρηση, το Σάββατο 29 Απριλίου, ημέρα των γενεθλίων του, και πεθαίνει στις 2 το πρωί στο Νοσοκομείο της Αλεξάνδρειας. Κηδεύεται την ίδια ημέρα στο ελληνικό νεκροταφείο του Σιάτμπι.

kavafis5

 

Κάποια από τα σημαντικότερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη:

Θερμοπύλες

Τιμὴ σὲ ἐκείνους ὅπου στὴν ζωὴν των
ὥρισαν καὶ φυλάγουν Θερμοπύλες.
Ποτὲ ἀπὸ τὸ χρέος μὴ κινοῦντες,
δίκαιοι κ᾿ ἴσιοι σ᾿ ὅλες των τὲς πράξεις,
ἀλλὰ μὲ λύπη κιόλας κ᾿ εὐσπλαχνία,
γενναῖοι ὁσάκις εἶναι πλούσιοι,
κι ὅταν εἶναι πτωχοί, πάλ᾿ εἰς μικρὸν γενναῖοι,
πάλι συντρέχοντες ὅσο μποροῦνε,
πάντοτε τὴν ἀλήθεια ὁμιλοῦντες,
πλὴν χωρὶς μίσος γιὰ τοὺς ψευδόμενους.

Καὶ περισσότερη τιμὴ τοὺς πρέπει ὅταν προβλέπουν,
καὶ πολλοὶ προβλέπουν,
πῶς ὁ Ἐφιάλτης θὰ φανεῖ στὸ τέλος,
κ᾿ οἱ Μῆδοι ἐπιτέλους θὰ διαβοῦνε.

kavafis6

 

Τείχη

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.

Α όταν έκτιζαν τά τείχη πώς να μην προσέξω.

Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.

Τά Παράθυρα

Σ’ αυτές τες σκοτεινές κάμαρες, που περνώ
μέρες βαρυές, επάνω κάτω τριγυρνώ
για  νά ‘βρω τα παράθυρα.- Όταν ανοίξει
ένα παράθυρο θά ναι παρηγορία.-
Μα τα παράθυρα δεν βρίσκονται, ή δεν μπορώ
να τά ‘βρω. Και καλλίτερα ίσως να μην τα βρω.
Ίσως το φως θά ναι μια νέα τυραννία.
Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.

Όσο Μπορείς

Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,
τούτο προσπάθησε τουλάχιστον
όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις
μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,
μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.
Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,
γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντάς την
στων σχέσεων και των συναναστροφών
την καθημερινήν ανοησία,
ως που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

kavafis7

Ακολουθεί ταινία μικρού μήκους από τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών με θέμα το ποίημα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη «Όσο Μπορείς» :

Δείτε το Βίντεο

kavafis8

Η Χριστίνα Μεσσαριτάκη είναι μαθήτρια της Α΄ Λυκείου των Εκπαιδευτηρίων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ.

Advertisements

1 Response »

  1. Ο Καβάφης μαζί με τη Δημουλά είναι ο άξωνας του κακού στην ελληνική ποίηση.
    ΄Η μάλλον αδίκως τους κατηγορώ, διότι δεν είναι καν ποιητές, δεν έχουν σχέση με την ποίηση, ούτε την βλάπτουνμ ούτε την οφελούν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: