Ηλεκτρονικο Περιοδικο των Εκπαιδευτηριων Ι. ΤΣΙΑΜΟΥΛΗ

ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΟ ΡΙΖΙΤΙΚΟ

Ένα κείμενο του κυρίου Γιάννη Τσιαμούλη

 

Όσο ωραίο κι αν είναι κάτι, δεν μπορείς να το αγαπήσεις και να το χαρείς, αν δεν το γνωρίσεις. Θα σας γνωρίσω ένα αρχαίο αλλά και σπουδαίο είδος τραγουδιού, το ΡΙΖΙΤΙΚΟ, τραγούδι των Λευκών Ορέων της Κρήτης. Οι περισσότερες από τις μελωδίες αυτές υπήρχαν ήδη από την εποχή που ολοκληρώθηκε ο Ακριτικός κύκλος, περισσότερο από χίλια χρόνια πριν και είναι σε χρήση διαρκώς ως σήμερα με παλαιότερους ή νεώτερους στίχους.

Θα ερμηνεύσω, εν συντομία, επτά ενδιαφέροντα μουσικά πρότυπα, με επεξηγήσεις. Ριζίτικο «του δρόμου», τραγουδιέται κατά την πορεία μιας πομπής, ως πατηνάδα.

Ξένον εκαβαλίκεψε να πάει στην οδόν του.

Βρίσκουν τον μέρες βροχερές και νύχτες με τα χιόνια.

Δεν είχε μετά ποιόν μιλεί, με ποιόν να ροζονάρει

και εμίλειε με τον μαύρον του και ροζονάριζέν του.

 

«Μια λυγερή», το τραγούδι της θυγατέρας του Διγενή. Το τραγούδι είναι ανέκδοτο. Θα παρατηρήσετε ότι κάθε επόμενη μελωδική στροφή αρχίζει με την επανάληψη του προηγούμενου ημιστιχίου, που σχεδόν αποτελεί κανόνα των «ριζίτικων».

 

Μια λυγερή κατέβαινε στη βρύση να γεμίσει.

Στο δρόμο δράκος κάθεται την κόρη να φιλήσει.

Μα η κόρη ως ήτον φρόνιμη, φρόνιμα απηλογήθη.

-Δράκοντα κι αν φιλήσεις με να σ’ εγδικήσω θέλει,

γιατί έχω δώδεκα αδερφούς και δεκοχτώ ξαδέρφους

κι έχω πατέρα Διγενή…

     Είναι γνωστό ότι όλες οι συνάξεις των ρωμηών άρχιζαν με ιστορικά τραγούδια, με προφανή σκοπό τη διατήρηση της εθνικής συνείδησης. Το τραγούδι της άλωσης του Κάστρου, δηλαδή του Ηρακλείου:

Κάστρο και ποὔναι οι πύργοι σου και τα καμπαναριά σου

Και ποὔναι οι αντρειωμένοι σου, όμορφα παληκάρια;

               -Η μαύρη γης τα χαίρεται κι ο μαυρισμένος Άδης.

Δεν έχω αμάχη την Τουρκιά, μηδέ κακιά του χάρου,

μον ’ έχω αμάχη τη Φραγκιά, κακιά έχω του φράγκου.

 

Ο λαός φανερώνεται με πλήρη συνείδηση, ότι οι «Φράγκοι» δυνάστες των ευρωπαϊκών λαών, επέτρεψαν την τουρκική κατοχή…

Ακολουθεί ο θρήνος για την άλωση της Κωνσταντίνου Πόλεως.

Και δώστε λόγο στη Φραγκιά την Πόλη επήρε ο Τούρκος.

Κι η Παναγιά ως τ ’ άκουσε τα αμάθια τζη εδακρύσα.

Κι ο Μιχαήλ κι ο Γαβριήλ την επαρηγορήσα.

               -Σώπασ’ αφφέντρα και Κυρά και μην πολλωδακρύζεις.

Πάλι με χρόνους με καιρούς, πάλι δικιά σου θάνιαι.

 

Δυο ωραία τραγούδια της ταύλας, δηλαδή του τραπεζιού. Του πρώτου η μελωδία πολύ γνωστή, καθώς χρησιμοποιείται σε προσόμοιά της και με άλλους στίχους. Τα τραγούδια της ταύλας λέγονται κατ’ αντιφωνίαν, σε δύο ημιχόρια, όπως οι εκκλησιαστικοί χοροί, με επανάληψη των στίχων από τη μία και από την άλλη πλευρά των καθημένων στο τραπέζι.

Από την άκρη των ακρώ ώστε να πάει στην άλλη

           Στρώνουσι ταύλες αργυρές, στρωμνιά μαλαματένια (χρυσοκέντητα)

ποτήρια με τις ερωθιές (ερωτικές παραστάσεις)

κι όποιος τα δει πλανάται.

 

Επέρασε κι ο βασιληός τα είδε και πλανέθη

             -Θέ μου μην ήμουν βασιληός, Θε μου μην ήμουν Ρήγας

                     να πέζευγα να κάθουμουν… (τον εμπόδιζε το πρωτόκολλο).

                  ~ * ~

Τρώτε και πίνετε άρχοντες και γω να σας διηγούμαι.

Και γω να σας εδηγηθώ για έναν αντρειωμένο,

Για ένα νιο που τον είδα εγώ ’ς τση κάμπους και κυνήγα.

Κυνήγα ο νιος και λαγόνευγε…

«Σε ψηλό βουνό»(ο γνωστός Αητός) σε αρχαία σφακιανή μουσική παραλλαγή.

Σε ψηλό βουνό σε ριζιμιό χαράκι

κάθεται έν’ αητός, βρεμένος, χιονισμένος

και παρακαλεί τον ήλιο ν’ ανατείλει.

-Ήλιε ανάτειλε, ήλιε λάμψε και δώσε,

για να λυώσουνε τα χιόνια απ’ τα φτερά μου

και τα κρούσταλα από τα ακράνυχά μου.

     Μια και οι αγώνες των Κρητών μεταλαμπαδεύτηκαν και στη Μακεδονία, ας κλείσω, για ποικιλία, μ’ ένα χαρακτηριστικό, ενδιαφέρον τραγούδι των Γρεβενών, σε ρυθμό δοχμίων ποδών, που ήταν ιδιαιτέρως αγαπητός στις αρχαίες τραγωδίες και επεβίωσε μουσικά, στη διαδοχή των γενεών.

Αήρα μες στου στάρι κι η πέτρα στη φακή,

κουράσιο φιλημένου δεν κάνει προκοπή.

Εσύ ’σαι μωρ’ καϋμένη που δεν παντρεύησι

κι με το νου σου λέγεις καλόγρια γένησι;

Πάρε τα γκιούμια σ’ κι έλα να τα γιομίσουμι

Κι πέρνα απ’ την αυλή μου, να τα μιλήσουμι.

 

Γιάννης Τσιαμούλης

Advertisements

Categorised in: Γραμμάτων & Τεχνών Επίσκεψις, Πολιτισμός

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: